NÓI TIẾP MỘT CHUYỆN ĐÃ ( MUỐN ) KHÉP LẠI

( về bản dịch bài thơ Còn gặp nhau của Tôn Nữ Hỷ Khương ).

Như một nỗ lực cuối cùng để được nghe ít nhất một lời tử tế, tôi đã viết thư cho ban biên tập trang xunau.vn.org , nơi Trương Văn Dân đã gởi đăng “bản dịch” tiếng Pháp,   đề nghị lên tiếng chính thức. BBT đã đáp ứng và yêu cầu TVD trả lời.

Đây là phản hồi của TVD gởi trang Xứ Nẫu.

HCMC 31/8/2011

 Kính gửi BBT trang mạng xunauvn.org

v/v: Xin gỡ đường link trên trang nhà.

            Sáu năm trước (11-2013), nhằm mục đích là chuyển tải thông điệp nhân văn của bài thơ “Còn gặp nhau” của nhà thơ Tôn Hữ Hỷ Khương tôi có gửi 2 bản dịch sang tiếng Ý và tiếng Pháp

bài thơ này để giới thiệu với bạn bè và ngày 12-11-2013 đã được đăng lên trên trang xunauvn.org với đường link sau đây:

Bài thơ Còn Gặp Nhau của Tôn Nữ Hỷ Khương

Tháng Mười Một 12, 2013 bởi xunauvn

https://xunauvn.org/2013/11/12/bai-tho-con-gap-nhau-cua-ton-nu-hy-khuong/

Rất tiếc là vì sơ ý tôi đã lấy bản dịch còn đang dở dang sang tiếng Ý và tiếng Pháp của vợ tôi là Elena nằm trong máy tính để gửi cho trang nhà mà không hỏi ý kiến của vợ tôi, vì nghĩ là mình chỉ gửi đăng trên trang bạn bè để phổ biến giá trị nhân văn chứ không phải để in vì trong Quán Văn số 13 (tháng 3 năm 2013) đã có bài giới thiệu bài thơ này của ông Cao Quảng Văn, lúc đó là biên tập viên và là người sửa bản thảo, bài viết có trích 2 bản dịch sang tiếng Ý và tiếng Pháp.

  Tôi thành thật xin lỗi Elena vì đã không hỏi ý kiến mà đã gửi bài cho trang mạng.

Thực ra tôi cũng không ngờ là 6 năm sau bản dịch ra tiếng Ý và Pháp này lại được anh Trần Bá Thùy (Phu quân của nhà thơ TNHK) sưu tầm và copy lại (2019-có ghi nguồn là Xunau, ngày 12 tháng 11 năm 2013) để in trong quyển sách “Thơ và Đời  của Tôn Nữ Hỷ Khương” (nxb Đà Nẵng) nhằm kỷ niệm sinh nhật lần thứ 85 của nữ sĩ T.N.H.K và trong quyển sách này cũng có in bài thơ dịch ra tiếng Pháp của ông Thân Trọng Sơn nên đã gây nhiều hiều lầm.

Tôi xin nói rõ là tất cả việc sưu tầm và chọn lựa cho quyển sách “Thơ và Đời của TNHK” đều do anh Bá Thùy và gia đình TNHK thực hiện chứ tôi không hề hay biết trước, tham dự hay  biên tập.

            Vì hai bản dịch bằng tiếng Pháp có vài câu giống nhau mà cùng được in trong một quyển sách nên đã làm ông Thân Trọng Sơn phiền lòng và hiểu lầm nên tôi rất lấy làm tiếc và xin thưa với ông đó là ngoài ý muốn của tôi và tôi xin nhận lỗi. Vì thực ra lúc gửi bài viết tôi chỉ nghĩ đến việc chuyển tải niềm vui khi gặp nhau để giới thiệu bài thơ với bạn bè trong trang xunauvn thôi chứ ngoài ra tôi không có ý gì khác.

            Nhưng sự việc 2 bản dịch này đang gây sóng gió trong dư luận nên tôi viết thư này yêu cầu ông gỡ bỏ đường link trên trang nhà xunauvn để tránh mọi rắc rối và phiền phức.

            Và nếu có thể tôi cũng mong là bài thơ copy trên trang nhà được in trong quyển sách “Thơ và Đời của Tôn Nữ Hỷ Khương” cũng sẽ được gỡ bỏ.

Mong ông hiểu và thông cảm.

Cảm ơn ông về sự cộng tác tốt đẹp của chúng ta để phổ biến những giá trị cao quý của văn chương từ trước đến nay trên trang nhà.

 Trân trọng kính chào ông và chúc ông cùng gia đình vui khỏe, an lành.

Thân mến,

  Trương Văn Dân.

https://xunauvn.org/2019/09/02/xin-go-duong-link-tren-trang-nha/

Thử đọc bài phản hồi đó:

1.   “vì sơ ý tôi đã lấy bản dịch còn đang dở dang sang tiếng Ý và tiếng Pháp của vợ tôi là Elena nằm trong máy tính để gửi cho trang nhà mà không hỏi ý kiến của vợ tôi, vì nghĩ là mình chỉ gửi đăng trên trang bạn bè để phổ biến giá trị nhân văn chứ không phải để in” . 

Vì chỉ đăng trên mạng nên có thể lấy một bài còn đang dở dang! Dở dang kiểu gì mà đủ cả nhan đề, và trọn vẹn 28 câu? 

2. “ Quán Văn số 13 (tháng 3 năm 2013) đã có bài giới thiệu bài thơ này của ông Cao Quảng Văn, lúc đó là biên tập viên và là người sửa bản thảo, bài viết có trích 2 bản dịch sang tiếng Ý và tiếng Pháp“

Cố ý mập mờ, che giấu sự thật. Trong số báo đó, anh CQV đã ghi rõ bản dịch tiếng Pháp của Thân Trọng Sơn, và đăng toàn bài, không phải trích.

Anh CQV đã xác nhận chính anh đã đưa bản dịch tiếng Pháp của tôi cho vc TVD.

3. “ Thực ra tôi cũng không ngờ là 6 năm sau bản dịch ra tiếng Ý và' Pháp này lại được anh Trần Bá Thùy (Phu quân của nhà thơ TNHK) sưu tầm và copy lại (2019-có ghi nguồn là Xunau, ngày 12 tháng 11 năm 2013) để in trong quyển sách “Thơ và Đời  của Tôn Nữ Hỷ Khương” (nxb Đà Nẵng) nhằm kỷ niệm sinh nhật lần thứ 85 của nữ sĩ T.N.H.K và trong quyển sách này cũng có in bài thơ dịch ra tiếng Pháp của ông Thân Trọng Sơn nên đã gây nhiều hiều lầm. “

Lại thủ thuật mập mờ, nói một nửa sự thật. Cuốn Thơ và Đời của Tôn Nữ Hỷ Khương không phải chỉ in một bài thơ dịch đó của TTS, mà in cả tập Entre Nous, gồm tất cả những bài thơ tôi dịch Thơ TNHK, tập này tôi đã in và phổ biến từ 2004.

4. “ Vì hai bản dịch bằng tiếng Pháp có vài câu giống nhau mà cùng được in trong một quyển sách nên đã làm ông Thân Trọng Sơn phiền lòng và hiểu lầm...”

Thật không biết nói gì nữa về tính trung thực của một “ nhà văn “. Lần trước ông từng giải thích là ông dịch bài thơ của TNHK ra tiếng Ý để vợ ông từ đó dịch sang tiếng Pháp vì Elena không hiểu tiếng Việt, do vậy vài câu trùng nhau là chuyện dễ hiểu. Lần này ông lại nói có vài câu giống nhau nên đã làm tôi phiền lòng và hiểu lầm.

Tôi đã chứng minh, bằng cách trưng ra hai bản dịch, rằng cái gọi là bản dịch tiếng Pháp của Elena chỉ là sự sao chép toàn bộ bài 28 câu thơ dịch của tôi, sau khi sửa bậy đúng ba câu và bảy chữ! Bất kỳ bạn nào biết tiếng Pháp đều dễ dàng vạch ra lời bào chữa lố bịch này của TVD.

Trong bài này TVD hai lần nói tôi hiểu lầm. Về chuyện này, tôi đã trả lời ngay từ đầu là tôi không hiểu lầm gì hết, tôi hiểu rõ và hiểu đúng bản chất của sự việc, trắng đen rõ ràng không thể chối cãi, nguỵ biện gì hết.

5. “Và nếu có thể tôi cũng mong là bài thơ copy trên trang nhà được in trong quyển sách “Thơ và Đời của Tôn Nữ Hỷ Khương” cũng sẽ được gỡ bỏ.”

Bài đăng trên mạng có thể gỡ bỏ. Bài đã in vào sách, 1000 bản in đã phát hành khắp nơi mà đòi gỡ bỏ, thật là khôi hài quá sự tưởng tượng!

Tóm tắt bài phản hồi này chủ yếu TVD chỉ xin lỗi vợ ông, ngoài ra tất cả là do TTS hiểu lầm vì bản dịch ký tên Elena chỉ giống vài câu, TTS dốt nát không nhận ra, và ông chỉ yêu cầu admin trang Xứ Nẫu gỡ bài của ông ra “ để tránh mọi rắc rối và phiền phức”. 

—-

Nhân đây, tôi xin bày tỏ lời cám ơn chân thành đến BBT trang xunauvn.org mà tôi được biết là người có trách nhiệm chính là Thầy Ngô Quang Hiền, đã từng giảng dạy văn học tại Đại học Sư Phạm Qui Nhơn. Chính tinh thần trách nhiệm của BBT đã giúp cơ hội để bạn đọc hiểu thêm về lương tâm và lòng trung thực của một nhà văn đã liên tục dối trá không hề biết ngượng.

Tôi cũng không quên cám ơn đông đảo bạn hữu và độc giả đã theo dõi vụ việc ngay từ đầu tháng 8/2019 và đã lên tiếng bày tỏ thái độ vô tư, khách quan và công bằng.

Cám ơn các bạn đã phân tích, chỉ rõ đúng sai và thẳng thắn lên án thái độ và hành xử của vc Trương Văn Dân, gọi thẳng đó là đạo văn.

Tôi cũng cám ơn cả một số bạn đã bênh vực TVD bằng những lý lẽ thiếu thuyết phục, thậm chí vì quan hệ riêng tư với “ nhà văn “ mà quay sang mắng mỏ tôi.

Thái độ nào cũng là lựa chọn của các bạn, tôi chấp nhận và tiếp thu.

Thật tình là đến lúc này thì  còn gì để nói nữa!

Vanitas vanitatum et omnia vanitas.

Đà Lạt, 3/9/2019

Thân Trọng Sơn.

ÉPILOGUE -

J ’aime ces vers si profonds par leur simplicité

Qui depuis toujours pénètrent bien notre cœur

A travers la traduction j ’oserais les dédier

À toutes les âmes sœurs d ’ici et d ’ailleurs.

LỜI BẠT

Thơ giản dị nên thơ càng sâu lắng

Lời nhẹ nhàng dễ đi thẳng hồn người

Xin tạm mượn qua đôi dòng chuyển ngữ

Gửi đến ai chút vị ngọt cho đời.

THÂN TRỌNG SƠN

( Trích "ENTRE NOUS ", tuyển tập thơ dịch của TTS. )

GRATITUDE

Merci pour des perles incrustées dans les mots

Pour du brocart voilé dans les vers si beaux

Dictés par une alliance poétique sentimentale,

Émanés des confidences sincères et amicales.

Traduction de THÂN TRỌNG SƠN

TẠ TÌNH

Cảm lời ai nét ngọc vàng

Tạ tình ai gấm thêu hàng tặng trao

Duyên thơ đầm ấm ngọt ngào

Khúc tri âm đó phổ vào đàn tâm.

TÔN NỮ HỶ KHƯƠNG

SELF – RECOMMANDATION

Sans causer de peines à autrui,

Mener une simple et douce vie

Qui parfois n’a pas trop d’importance

À quoi bon se donner des soucis !

Traduction de THÂN TRỌNG SƠN

DẶN LÒNG

Giữ yên nếp sống dịu hiền

Gây chi sóng gió cho phiền lòng nhau

Khi đời đã chẳng vào đâu,

Trăm năm mua lấy chữ sầu ích chi !

TÔN NỮ HỶ KHƯƠNG

AMITIÉ

Rares sont les vrais confidents

Qui nous témoignent d’une belle amitié

Précieuses sont les confidences échangées

Qui persistent au cours d’une vie de cent ans.

Traduction de THÂN TRỌNG SƠN

CHÚT TÌNH TRI KỶ

Tri kỷ đời nay dễ mấy người,

Trăm năm mua lấy chút tình thôi !

Muôn vàng khó đổi câu tâm sự,

Trọn kiếp còn ghi nhớ những lời …

TÔN NỮ HỶ KHƯƠNG

ÉVANESCENCE

La vie, un long rêve, est d’une inconstance

Tout subsiste ici-bas dans l’évanescence

Loin de souffrir, réjouissons-nous toujours,

Faisant don des sourires aux amis et connaissances.

Traduction de THÂN TRỌNG SƠN

LẼ VÔ THƯỜNG

Biến thiên là lẽ vô thường,

Cuộc đời như giấc mộng trường đó thôi !

Quên buồn đổi lấy niềm vui

Cho non sông ấm nụ cười tao nhân.

TÔN NỮ HỶ KHƯƠNG

ÉCHANGE

LETTRE DE BERNARD UHODA

Cher Son,

J’ai lu votre traduction des poèmes de TON NU HY KHUONG avec l’intérêt le plus vif, celui d’une double reconnaissance : j’ai été touché par l’attention de votre envoi et je retrouve bien dans vos textes l’esprit vietnamien que j’ai cru pouvoir approcher pendant cinq années.

J’ai eu du plaisir à y retrouver un parfum de gravité mêlé à celui d’une « fraîche rose », ainsi qu’à la douceur d’une « allègre mélodie » (‘‘Ensemble dans la joie’’) et du « rivage du vieux temps » (‘‘Ensemble dans la tristesse’’). J’ai été séduit également par ces courtes invitations, détachées de toute pesanteur et attachées aux magies de l’instant et « d’une inconstance » (‘‘Évanescence’’). J’ai apprécié encore l’entremêlement de la joie et de la tristesse, dans lequel le profane que je suis reconnaît la philosophie du yin et du yang ainsi qu’un comble de sagesse : le partage de la tristesse et celui de la joie sont tous deux une joie supérieure (‘‘Ensemble’’). Outre l’évocation sensible de l’amour proprement dit, celui de la femme-Muse (‘‘Ensemble’’) comme celui de la Muse-femme (‘‘Il reste un amour sincère’’), j’ai aimé enfin cette recherche permanente de la concorde, du vivre-ensemble, « ce peu d’affection » qu’il nous faut à la fois préserver en nous et diffuser autour de nous (‘‘Tant qu’on se voit’’) ; cette recherche traverse la plupart des poèmes et le recueil lui-même comme les titres en témoignent (par exemple, ‘‘Entre nous’’, ‘‘Ensemble dans la joie’’, ‘‘Ensemble dans la tristesse’’, ‘‘Ensemble’’, ‘‘Tant qu’on se voit’’, ‘‘Amitié’’, ‘‘Gratitude’’).

Au-delà de ce bonheur à vous lire, je sens aussi que vos textes stimulent une réflexion sur la langue et sur la poésie. Je conçois les difficultés de toute traduction, a fortiori de poésie, et qui plus est de poésie vietnamienne. Il me semble, pour autant que je puisse en parler et vous pardonnerez mes errements, que la langue vietnamienne plus qu’une autre est propice à la poésie en ce qu’elle laisse du jeu entre les mots. C’est bien le rôle du poète de s’y engouffrer ; il est le plongeur qui repêche les sens tombés entre les mots. Par ailleurs, la langue vietnamienne est plus concise que la langue française, elle n’en a pas le décorum analytique, par exemple ses articles, prépositions et affixes. Sa syntaxe au premier chef est différente. Si elle semble plus imprécise que la langue française, c’est sans doute qu’elle ressemble davantage à la vie. Tout entière inscrite en situation, elle sollicite davantage encore le contexte. Elle ambitionne l’adéquation d’un esprit à un moment, elle est précise dans l’instant. Je sens ce lien étroit avec la vie dans vos traductions et c’est pourquoi j’admire aussi leur effort de resserrement et de fluidité, dont j’imagine aisément qu’il garde aux textes originaux toute la force de leur impact.

Contentement du cœur et réflexion sur la langue, oui, mais c’est encore une sagesse que vous éveillez en nous. Les poèmes et vos traductions ont indéniablement une portée éthique. La quête d’un équilibre entre la vie personnelle et la vie sociale y est sans cesse manifestée, de même que la poursuite d’un sens à cette vie, entre l’éphémère et le durable, les maux et les bonheurs, l’évanescent et le sensible, le moi et l’autre, « la recherche de la vérité et du mystérieux » (‘‘Tant qu’on se voit’’). La poésie dit de depuis des millénaires ce que la science découvre aujourd’hui : que le souci de l’autre, le besoin d’affection, la nécessité de la vie sociale pourraient bien être présents dans nos gènes, inscrits dans notre psycho-physiologie, imprimés comme un poème dans nos corps, que ceux-ci sont moins individuels qu’on le laisse trop souvent croire et, finalement, que la compassion est une intelligence animale et, partant, humaine. En tous coins et à tous vents, la poésie répète cela comme une respiration nécessaire. Dans ce genre littéraire, souplesse et puissance d’évocation vont de pair et j’ai l’impression que la poésie vietnamienne, par la nature de sa langue et celle de son esprit, y ajoute un supplément de suggestivité, tel que l’ont par exemple recherché les symbolistes belges et français en assouplissant précisément une syntaxe et une logique françaises par trop contraignantes, aux fins non pas d’exprimer des correspondances entre éléments éloignés mais bien, comme dans vos textes, de célébrer un réel complexe concentré en un point de la nature. Selon la poésie et pour peu qu’elle tende à l’explorer, la vérité n’est ni dans l’espace, ni dans le temps, elle est dans le mystère de l’esprit et l’ivresse du partage (‘‘Tant qu’on se voit’’).

Le plaisir d’abord ressenti est ainsi augmenté, renouvelé d’un double prolongement, linguistique et philosophique. C’est ce que j’aime en poésie et c’est pourquoi j’aime la vôtre. Bien sûr, celle du poète TON NU HY KHUONG, mais la vôtre également, car seul un poète authentique peut traduire avec efficacité de la poésie, qu’il faut comprendre de l’intérieur. Je vous remercie du fond du cœur et j’ai encore du bonheur à rendre aux textes le dernier mot : « Un seul souffle de vent léger » (‘‘Donation’’) court-circuite le temps et le réel. Dans l’accomplissement perpétuel d’ « une durée toute brève » (‘‘La vie éphémère’’) comme dans l’intense moment d’ « une vie de cent ans » (‘‘Amitié’’), tout est double – duel et duo –, tout est incertitude et vérité, puisqu’il n’y a que l’amour et que, seul à compter, l’amour échappe à tout calcul : « Dans l’amour, on ne compte pas pertes et gains » (‘‘Dette d’amour’’).

Votre jeune frère en poésie,

Bernard Uhoda *

( BRUXELLES - 09 . 09 . 2004 )

* Professeur belge

Conseiller pédagogique

AUF / Antenne de HCM-Ville

Thư của Bernard Uhoda gởi Thân Trọng Sơn

--------------------------------------------------------------

Anh Sơn thân mến,

Tôi đọc bản dịch của anh (dịch thơ Tôn Nữ Hỷ Khương) thích thú vô cùng, thích thú vì 2 điều tâm đắc : Cảm động trước sự ân cần của anh và tìm thấy trong tuyển tập cái hồn Việt mà tôi tưởng đã có thể tiếp cận trong vòng 5 năm qua.

Tôi vui mừng tìm lại được một hương thơm trang nhã lẫn với mùi hương của một “đóa hồng tươi” cũng như với sự nhẹ nhàng của một “khúc nhạc vui” (Ensemble dans la joie / Vui cùng nhau) và của “bến sông xưa” (Ensemble dans la tristesse / Buồn có nhau). Tôi cũng bị mê hoặc bởi những mời gọi ngắn ngủi , trút bỏ tất cả ràng buộc để gắn bó với những sự diệu kỳ của “cái khoảnh khắc “ và “cái biến thiên” (Évanescence”/ Lẽ vô thường). Tôi còn đánh giá cao sự hòa hợp giữa niềm vui và nỗi buồn, trong đó kẻ ngoại đạo là tôi đã nhận thức được triết lý âm dương cũng như đỉnh cao của trí tuệ: chia buồn với nhau và góp vui cùng nhau đều tạo nên một niềm vui lớn hơn (Ensemble / Bên nhau) . Ngoài việc nhớ tới tình yêu với nghĩa hẹp của nó – “cái tình chân thật gởi người tri âm’’(Ensemble / Bên nhau), cũng như cái mối chân tình ràng buộc với Nàng Thơ (Il reste un amour sincère/ Còn mối chân tình) , tôi còn yêu thích sự miệt mài - chắt chiu - tìm kiếm một sự hòa hợp, một cuộc –sống-cùng-nhau , ‘’một chút tình thương ấy” mà chúng ta cần phải vừa giữ lại trong ta, vừa ban phát ra khắp chung quanh ta (Tant qu’on se voit / Còn gặp nhau).

Tôi bắt gặp sự kiếm tìm ấy qua hầu hết các bài thơ mà ngay tựa đề của tuyển tập cũng như tựa đề của từng bài cũng đủ minh chứng ( thí dụ Entre nous / Nói với nhau, Ensemble dans la joie/ Vui cùng nhau, Ensemble dans la tristesse / Buồn có nhau, Ensemble/ Bên nhau, Tant qu’on se voit / Còn gặp nhau, Amitié / Chút tình tri kỷ, Gratitude / Tạ tình…)

Ngoài niềm vui được đọc thơ dịch của anh, tôi còn cảm thấy những bài dịch của anh đã khiến tôi suy nghĩ về ngôn ngữ và thơ ca. Tôi hiểu rằng việc dịch thuật ắt phải gặp nhiều khó khăn, huống chi dịch thơ, mà lại là thơ Việt. Trong chừng mực mà tôi có thể lạm bàn và nếu anh bỏ qua những sai lầm của tôi, thì, theo tôi, hình như tiếng Việt thích hợp với thơ ca hơn bất cứ một ngôn ngữ nào khác, nhờ sự biến hóa của ngôn từ. Vai trò của nhà thơ là ngụp lặn trong từ ngữ. Nhà thơ là người thợ lặn sẽ vớt cái ý nghĩa rớt rơi trong từ ngữ lên. Mặt khác, tiếng Việt súc tích hơn tiếng Pháp. Tiếng Việt không có nhiều những mẹo luật có tính phân tích của tiếng Pháp, chẳng hạn như mạo từ, giới từ và các từ tố . Trước tiên và trên hết, cú pháp tiếng Việt khác hẳn. Nếu nó có vẻ như không chính xác bằng tiếng Pháp, thì đó chẳng qua là vì nó giống với cuộc sống nhiều hơn. Ngôn ngữ tiếng Việt phản ánh đầy đủ moat tình huống nhưng đòi hỏi phải tìm hiểu thêm qua ngữ cảnh. Nó tìm kiếm moat sự hòa hợp toàn hảo và chính xác của tâm hồn ở moat thời điểm nhất định.

Tôi cảm nhận được mối liên hệ chặt chẽ với cuộc sống ấy trong các bài dịch của anh, do đó tôi cũng ngưỡng mộ mọi cố gắng làm cho bản dịch được cô đọng và lưu loát khiến cho tôi dễ dàng nghĩ rằng bản dịch đã hoàn toàn lột hết ý của bản gốc.

Anh đã khơi gợi sự thỏa mãn của tâm hồn và sự suy tưởng về ngôn ngữ . Vâng, nhưng anh còn đánh thức nơi người đọc một sự khôn ngoan đúng mực nữa. Những bài thơ gốc và những bài dịch đều có khuynh hướng đạo đức, đó là điều không thể chối cãi. Trong tìm kiếm sự cân đối hài hòa giữa đời sống cá thể và đời sống xã hội, khuynh hướng đó không ngừng biểu lộ, giống như sự đeo đuổi một ý nghĩa cho cuộc đời nầy, giữa sự phù du và sự bền vững, giữa đau khổ và hạnh phúc , giữ cái vô thường và cái cảm nhận được , giữa cái tôi và tha nhân, sự kiếm tìm chân lý và lẽ huyền vi (Tant qu’on se voit / Còn gặp nhau) v.v… Từ nhiều thiên niên kỷ trước, thơ ca đã nói đến cái mà ngày nay khoa học mới phát kiến : rằng sự lo lắng cho tha nhân, nhu cầu được yêu thương , sự cần thiết của đời sống xã hội đều có thể hiện hữu trong “gien” của chúng ta, lưu lại trong tâm sinh lý của chúng ta, khắc ghi như một bài thơ vào trong cơ thể chúng ta, rằng những cái ấy ít cá biệt hơn người ta vẫn tưởng , và cuối cùng, rằng lòng trắc ẩn là một sự thông minh của loài vật, và do đó cũng là của loài người. Ở khắp mọi nơi thơ ca đều nhắc đi nhắc lại điều đó như một hơi thở cần thiết. Trong thể loại văn học nầy, sự uyển chuyển và sức mạnh trong gợi tưởng luôn song hành với nhau và tôi có cảm tưởng rằng thơ ca Việt nam, do tính chất riêng biệt về ngôn ngữ và về tinh thần của nó, còn có một đặc tính phụ là tính gợi cảm, như các nhà thơ Bỉ và Pháp thuộc phái tượng trưng vẫn tìm kiếm để mong làm cho cú pháp và “lôgíc” (vốn rất bó buộc) được linh hoạt hơn, mục đích không phải là để diễn đạt được những tương ứng giữa những yếu tố cách xa nhau , mà là để ca tụng một hiện thực phức tạp cô đọng trong một vấn đề của bản chất, như thể hiện trong các bài dịch của anh.

Tùy theo thơ ca và chỉ cần thơ có khát vọng vươn tới sự khám phá chân lý thì chân lý không ở trong không gian, cũng không ở trong thời gian. Chân lý ở trong sự huyền nhiệm của tinh thần và ở trong sự mê say được chia sẻ (Tant qu’on se voit/ Còn gặp nhau)

Thế là sự thích thú tôi cảm thấy lúc ban đầu đã tăng lên, tươi mới hơn bởi một sự phát triển mang tính vừa ngôn ngữ vừa triết học. Đó là điều tôi thích trong thơ ca và cũng chính vì vậy mà tôi thích thơ anh. Tất nhiên là thơ của Nữ sĩ Tôn Nữ Hỷ Khương, nhưng cũng là thích thơ anh luôn, bởi lẽ phải là thi sĩ đích thực thì mới có thể dịch thơ có hiệu quả, vì phải hiểu được cái ẩn chứa bên trong của bài thơ. Tôi cám ơn anh tận đáy lòng và xin phép được hoan hỉ nói thêm một lời : Một cơn gió nhẹ thoảng qua (Donation / Hãy cho nhau ) đã làm chập mạch thời gian và hiện thực. Trong sứ mệnh thực hiện không ngừng nghỉ một “khoảnh khắc ngắn ngủi”( La vie éphémère/ Phù sinh) cũng như một “khoảnh khắc đáng kể” trong “cuộc sống trăm năm” (Amitié / Chút lòng tri kỷ ), tất cả đều có tính “nhị phân”, tính kép - tương phản và tương đồng – tất cả đều thiếu xác thực và tất cả đều là chân lý , bởi vì chỉ có tình yêu là đáng kể , chỉ tình yêu mới vượt ra ngoài mọi toan tính :

“Tình yêu ai tính thiệt hơn “ ( Dettes d’amour / Nợ tình )

Bạn thơ của anh,

Bernard Uhoda *

* Giáo sư BỈ

Cố vấn Sư phạm

Hiệp Hội Đại học Pháp ngữ

TP HO CHI MINH

( Bản dịch : TƯỜNG VŨ )

PRINTEMPS

La Muse n’ayant point d’âge mûr,

La Poésie reste à jamais avec la vie

Le Printemps, don de la Nature,

Resplendit sur terre à l’infini.

Traduction de THÂN TRỌNG SƠN

XUÂN CỦA ĐẤT TRỜI

Nàng Thơ không có tuổi già

Ngàn năm thơ vẫn là thơ của đời

Như Xuân vốn của đất trời

Mùa Xuân bất tận rạng ngời nước non.

TÔN NỮ HỶ KHƯƠNG

LE BON CŒUR

Pour s’assurer une vie de bonheur

Garder à tout instant un bon cœur

Témoigner toujours sa reconnaissance

Sans jamais penser à la vengeance.

Traduction de THÂN TRỌNG SƠN

CHỮ TÂM

Sống trên đời gắng giữ trọn chữ Tâm

Và nhất niệm báo ân đừng báo oán.

TÔN NỮ HỶ KHƯƠNG