GUY RANCOURT

 

GUY RANCOURT

Nhà thơ Canada

( 1948 -           )

Sinh năm 1948 tại Beauce ( Quebec ), Guy Rancourt đã từng học triết, văn chương và ngôn ngữ tại các trường đại học ở quê nhà. Về sau, ông lại giảng dạy tại nhiều trường cao đẳng và đại học quen thuộc trước đây.

Ông nghỉ hưu từ năm 2005. Trước thời điểm này, và mãi tận hôm nay, ông không ngừng cầm bút, hoặc phê bình văn học, hoặc sáng tác ( các thể loại ưa chuộng là truyện ngắn và thơ ). Ông lập một trang web riêng để công bố những bài thơ của mình, không thấy gom lại thành tập để xuất bản.

Một giáo sư triết học làm thơ ắt sẽ không quên những chủ đề gần gũi với sở trường. “ Cuộc đời dài bao lâu? “, “ Âm và Dương “ chẳng hạn. Nhưng, trước sau vẫn là thơ tình, hay thơ viết về quê hương, bằng hữu. Một cái nhìn khái quát cho thấy đây là thơ của một người lạc quan, yêu người yêu đời, yêu thơ như yêu gia đình mà ông tự hào chia sẻ là lúc nào cũng bằng lòng với hai con và ba cháu.

Công bằng mà nói, đọc thơ Guy Rancourt tốt nhất là đọc qua nguyên tác, với thứ tiếng Pháp trau chuốt, mượt mà. Đọc lớn giọng nghe hay hơn là đọc thầm, bởi nhịp điệu, nhạc điệu, vần điệu.

Có bài đọc hiểu và thích, và phục, nhưng thật khó mà dịch vì kiểu chơi chữ. Chẳng hạn bài này với các động từ ở mỗi câu:

Inexorablement!

Le temps passe…

L’humain trépasse…

Ici-bas, tout est impasse…

Là-haut, tout se prélasse…

Bài thơ Anne - Marie được viết theo lối acrotische, tức là lấy mỗi chữ cái ( trong nhan đề Anne - Marie ) để bắt đầu một từ trong câu:

A…nnée 1983 temps mémorable
N…ouvellement née et déjà adorable
N…uée de pluviers et de bécasseaux sur la plage
E…ntre grâce et beauté ton visage doux rivage

M…arée haute et basse tes humeurs
A…mours torrides et jamais tièdes
R…eine de nos esprits et de nos cœurs
I…ris versicolore et chèvrefeuille ton corps
E…ntre somptuosité et plénitude ta vie divin prodige.

Cũng có khi ông sử dụng thể thơ “ hài cú “ ( có khi gọi là hai- cư ) là thể thơ độc đáo của Nhật Bản gồm 3 câu với 17 âm tiết. Trong bài này, các bài số 2, 5, 7, 12, 18, 24 đều là thơ hài cú.

Chọn ba mươi bài theo nhiều chủ đề khác nhau, người viết chỉ mong, với vài nét chấm phá, bước đầu giới thiệu một tác giả đương đại, có thể chưa được biết nhiều.

1. CỬA SỔ

Nàng mở chiếc cửa sổ

Nhìn ra ngoài mông lung.

Thấy hàng cây xa khuất

Tầng mây trên không trung.

Con sông nào lơ đãng

Chảy qua những cánh đồng

Cớ sao tôi trong phòng

Chờ anh trong vô vọng.

2. MƯỜI HAI ĐOÁ UẤT KIM HƯƠNG ( Hài cú )

Mười hai đoá uất kim hương

Đỏ rực nơi cuối vườn

Mỉm cười trong nắng.

3. BÓNG TỐI VÀ ÁNH SÁNG

Bóng tối vàng rực

Và ngủ say hai con gái bé bỏng của tôi

Ngày đã biến mất với bụi bặm

Trong những lỗ mũi

Ném vào sọt rác ngàn điều xuẩn ngốc của em

Và ngọn cỏ khô đã quá cằn cỗi

Vì tình yêu đâu có chết bao giờ.

Chẳng phải là anh đã chạm vào bầu ngực phải của em

bằng những ngón tay thần tiên?

Chẳng phải là anh đã nhớn nhác nhìn

Vào mạn sườn em căng cứng?

Một vết thương mở rộng

Máu chảy chậm từng giọt

Thấm đến tận chân anh.

Khoả thân

Hai ta nằm dài

Trong màn sương ban mai

Trên tấm thảm cây húng và hương thảo

Chúng ta vui sướng ngủ

Hạnh phúc đắm say trong ánh sáng ngày vừa thức giấc.

4. EM Ở NƠI ĐÂU NÀO CÓ CAN CHI

Em ở nơi đâu nào có can chi.

Anh là tiếng kêu chú ve sầu

Là cọng hoa oải hương

Là nhánh tỏi

Là đồng thạch thảo

Là ruộng lúa mì lúa mạch

Là tổ chim sơn ca

Là bình rượu vang hồng

Là thùng Cabernet

Là ly sâm banh.

Nhưng hơn hết thảy,

Anh là nhà thơ hát rong của em

Là chàng lãng tử

Là gã du ca nhạc tình

Là vị hôn phu thần thánh

Là bạn hữu muôn đời

Là quân sư mách bảo không ngơi.

Là tình nhân không hề mệt mỏi

Đến đặt dưới chân em một đoá hoa hồng

Đặt trên má em một suối nụ hôn

Và một tập thơ trong đôi bàn tay em trắng muốt tinh khôi.

5. TRONG RỪNG ( Hài cú )

Mưa bụi và sương mù

Che phủ đôi ta

Giữa hàng thông xanh.

Hai con thỏ trắng

Nhìn trong mắt đôi ta

Vừa cào chân trên đất.

Tuyết phủ lấp 

Tùng thông rậm rạp

Một màu trắng chói mắt.

 6. HOA XUÂN

Em bước ra từ hư không

Em ngoi lên từ thẳm sâu lòng đất 

Rồi em hất đầu gạt chiếc bờm dính tuyết 

Lúc mùa xuân vừa ló dạng 

Em, người duy nhất của anh 

Em, người yêu dấu của anh 

Em, niềm khao khát của anh 

Em, trinh nữ đẹp xinh và cô đơn đến cuồng điên.

7. HÀI CÚ VÀ HẠNH PHÚC

Ba bước khiêu vũ

Chỉ cần em hiện diện là đủ

Cho anh thấy hạnh phúc.

Những nụ hôn trên má

Trên trán, trên môi, trên cổ

Ngàn nụ hôn mọi chỗ.

Em đến từ xe lửa

Em gieo rắc muôn phương

Hạnh phúc và hân hoan.

Em yêu, em đến đi

Trong vòng tay anh, và hãy mở lòng

Rồi nhắm mắt lại.

Bao nhiêu là bí mật

Bao nhiêu duyên dáng và nhan sắc

Trần truồng trong mắt anh.

8. THÂN YÊU

Em là tia nắng mặt trời

Là ánh trăng vàng sáng soi

Là khu vườn ngàn tinh tú

Khi em ở cạnh bên tôi.

9. LỨA ĐÔI MUÔN KIẾP

Em là cuộc sống

Thơ ca

Anh là rượu ngọt

Say sưa.

Em là bánh mì

Chờ đợi

Anh là bột men

Hứa hẹn.

Anh là làn khói

Hơi nóng

Em là cành lan

Bông hoa.

Anh là đám mây

Mơ mộng 

Em là tàn phá 

Hươu non.

Em là ngọn suối 

Nước nôi

Anh là cành sậy 

Tiếng còi.

Anh là biển cả

Thuỷ triều 

Em là hiền mẫu

Cô dâu.

Em là muối mặn

Thức ăn

Anh là mật ngọt 

Mứt ngon.

Anh là mặt trời

Hơi ấm

Em là người quen 

Dịu êm.

Em là tình yêu 

Ngọt mềm 

Anh kẻ du ca

Hoan hỉ.

Anh Em Chúng ta

Có nhau trên đời

Em Anh Chúng ta

Trên dòng nước trôi.

10. Ở GIỮA HAI

Thời gian một khoảng ngừng 

Một thoáng yên nghỉ

Giữa hai giấc mơ

Một lần đập cánh 

Một chút nhíu mày 

Giữa hai tia nhìn 

Một lướt chạm môi

Một bấm ngón tay 

Giữa hai chiếc gối 

Một chút lười biếng 

Một ít nhàn rỗi 

Giữa hai nụ hôn.

Một khoảng không gian 

Và nhiều thoáng đãng

Giữa tim đôi ta.

11. TIẾNG VỌNG TỪ GIỌNG NÓI EM

Và sau đó… im lặng hay gào thét?

Và sau đó… ngày sáng hay đêm tối

Và sau đó… thinh lặng hay ầm ĩ

Và sau đó… tình yêu hay chán chê?

Và sau đó… cuộc sống hay nỗi chết 

Và sau đó… mơ hoa hay ác mộng

Và sau đó… giọng cười hay tiếng khóc 

Và sau đó… gió rét hay cơn lốc?

Và sau đó… nỗ lực hay lười biếng 

Và sau đó… điên cuồng hay hiểu biết 

Và sau đó… tấn công hay âu yếm 

Và sau đó… vui mừng hay bi thiết?

Và sau đó… tất cả hay không gì

Và sau đó… một mình hay chung nhau 

Và sau đó… giàu sang hay hành khất 

Và sau đó… hạnh phúc hay khổ đau?

Và sau đó… trống rỗng hay hư không 

Và sau đó… một tia hy vọng, hẳn thế 

Và sau đó… tiếng thì thầm rất khẽ từ xa

Tiếng vọng từ giọng nói em.

12. NĂM BÀI HÀI CÚ QUANH CHIẾC BÀN ĂN

Táo xanh.

   Một quả táo xanh

   Trên cành táo lớn

   Tra tấn đứa trẻ con.

Chuối.

   Một nải chuối

   Nơi ông già bán trái cây

   Chẹn họng tôi.

Con sâu.

   Miam… Miam! Con sâu nói 

   Khi gặm vỏ trắng

   Quả táo đỏ.

Trà xanh.

   Trên chiếc bàn trắng

   Đưa cho tôi chiếc bình trà lam

   Tôi thích uống trà xanh.

Cà phê đen.

   Cà phê đen nóng 

   Sớm mai thức giấc uể oải 

   Bốc khói trong chiếc cốc tôi uống.

13. CUỘC ĐỜI DÀI BAO LÂU ?

Cuộc đời dài bao lâu 

Thời gian một nụ hồng và một đoá lan?

Ta mở mắt để thoáng nhìn 

Một nụ cười.

Ta mở mắt để thoáng nghe

Một giọng nói 

Ta mở bàn tay để nắm lấy 

Một bàn tay 

Ta mở lòng ra để nghe nhịp đập 

Một con tim

Và chỉ tia chớp 

Mắt ta khép lại trong đêm tối 

Tai ta khép lại trong thinh không 

Tay ta khép lại trong mông lung

Tim ta ngừng đập mãi không chừng.

Cuộc đời dài bao lâu?

Thời gian một tiếng cười và một nụ hôn.

14. LINH LAN VÀ DIÊN VĨ

Trước ngày một tháng năm 

Tôi kiếm hoài không thấy 

Một cành hoa linh lan

Để đem tặng em 

Với nụ cười ranh mãnh 

Đủ khiến em đỏ mặt 

Như bông hoa dâm bụt.

Nhưng từ nơi xa tôi ở 

Gần như là châu Mỹ 

Nơi vũng tuyết và giá băng 

Phủ đầy khắp cả sân 

Tra tấn cả khứu giác 

Bao nhiêu hoa xuyên tuyết và nghệ tây

Khó lắm mới trỗ hoa

Và các loài thủy tiên 

Chống chọi với giá rét.

Tôi tình cờ tìm được 

Sau bao nhiêu nỗ lực 

Chỉ đóa hoa này thôi.

Nó đây rồi 

Cây hoa diên vĩ 

Lạc lõng và đơn côi

Ló ra giữa mấy nhánh thủy tiên 

Và cả tử linh lan

Anh thật lòng tặng em

Rất chân thành thiết tha

Và nhớ rằng cành diên vĩ 

Giống em như hai chị em song sinh 

Ở vẻ dịu dàng và nhan sắc 

Em nỗi cô đơn của anh 

Em niềm hy vọng duy nhất của anh 

Em sự hy vọng sau cùng của anh.

15. BƯỚC CHÂN ĐÔI TA TRÊN CÁT

Bước chân đôi ta trên cát

Không hề biết nghỉ biết ngưng.

Bước chân đôi ta nơi xứ mộng

Chỉ biết tạm ngừng thoáng chốc

Giữa hai nụ hôn vụng trộm

Trước khi xoá hết khi thủy triều lên.

16. NƯỚC MẮT VÀ NỤ CƯỜI

Chỉ một đoá hồng than khóc và chảy máu 

Là cả hành tinh tang tóc đau thương 

Một đóa uất kim hương hé nụ và nở ra trong nắng 

Là cả địa cầu rộn tiếng hoan ca

Cuộc đời có chi khác hơn sự dao động 

Giữa những tiếng khóc và nụ cười.

Và bởi thế hồng và uất kim hương 

Cứ tra hỏi quấy rầy tôi mãi vậy!

17. DƯỚI BÓNG CÂY LIỄU RŨ

Dưới bóng cây liễu rũ

Đối diện với đảo Saint Barnabé

Nhà thơ suy tư và luận bàn về số phận mình.

Ngày mai trời sẽ đẹp chăng?

Liệu trái đất có còn quay quanh mặt trời?

Những con hạc lớn có đến rúc đầu dưới đầm?

Rồi một ý nghĩ thoáng qua đầu tôi

Cô bạn già xứ Flandre là Cathyleen

Đã về trời đúng ngày hôm nay.

Sau lưng tôi cả rặng cây rừng 

Đong đưa trong gió theo một điệu vũ cao siêu 

Suy nghĩ của tôi lạc loài trong đầu hoang dại.

Tôi còn ở đây không một hai thế kỷ nữa?

Trong ngàn năm? Hay chỉ một tuần thôi?

Mặt trăng kia có còn soi trên bầu trời đầy sao sáng?

Ai sẽ nói cho tôi biết điều đó?

Ai đọc được tương lai?

“ Tôi đây, nhà thơ hỡi! “

Cây liễu rũ đáp lời.

18. TRONG RỪNG  ( Hài cú )

Mưa bụi và sương mù

Bao phủ cả đôi ta

Giữa hàng thông xanh.

Hai con thỏ trắng

Đưa mắt nhìn đôi ta

Chân cào đất.

Tuyết che lấp 

Hết thảy rừng thông rậm rạp 

Một màu trắng toát.

19. NGỦ, MƠ VÀ CƯỜI

Gối đầu lên bụng em

Em giả vờ đang ngủ 

Miệng anh đói

Thèm kẹo ngọt diệu kỳ 

Môi anh khát 

Ngập vào ốc đảo suối thanh xuân.

Hôn lấy đôi mày em 

Mi

Môi

Má

Miệng 

Và những mồi ngon khác nơi em 

Đến khô cả môi

Mong ước cuối cùng của anh đó 

Trước khi cáo lui.

Tay em trên thân thể anh 

Gõ từng hợp âm dữ dội 

Làm sao anh nhắm mắt được?

Môi em bên tai anh

Khe khẽ những điệu ru lời hát 

Làm sao anh mở mắt được?

Ngủ, mơ và cười với thiên thần 

Hơn hết thảy, đừng bao giờ rời xa cõi địa đàng trác tuyệt!

20. TÔI ĐÃ THẤY

Đến rồi sáng nay tôi đã thấy 

Đằng sau nụ cười của em 

Sắc đẹp tuyệt đối.

Đến rồi đêm nay tôi đã thấy 

Đằng sau đôi mắt khép lại của em

Sự dịu dàng vô biên.

Đến rồi khoảnh khắc này tôi đã thấy 

Đằng sau thân thể đôi ta loã lồ duỗi dài 

Tất cả sự Giàu có của cuộc tình.

Đến rồi phút vĩnh cửu này tôi đã thấy 

Đằng sau hai chiếc bóng tối tăm của chúng ta

Cả một Nguồn sáng trên cao…

21. VÀ SỰ IM LẶNG NÀY

Và sự im lặng này 

Cho anh sở thích 

Được mơ mộng mãi không thôi 

Và giọng nói em

Khiến anh khao khát 

Được hôn em liên hồi.

Vậy mà anh thích ra đi 

Bao nhiêu con đường đã vượt qua 

Dưới mắt anh 

Vậy mà anh yêu cuộc sống 

Bao nhiêu con trẻ đã sinh ra

Từ những nụ hôn kia.

Sáng nay anh ra đi 

Bước chân lãng tử lúc bình minh vội vã 

Về phía chân trời xa không thấy 

Đêm nay anh sẽ trở về 

Với những rung rẩy mộng mơ dưới ánh trăng 

Trên chiếc giường của em lúc nào cũng ấm áp.

Và giọng nói em 

Khiến anh khao khát 

Được nhấn chìm nỗi cô đơn lặng thầm 

Và sự im lặng này 

Cho anh sở thích 

Được yêu em mãi không thôi.

22. KHÔNG CÓ GÌ VĨNH CỬU

“ Không có gì vĩnh cửu “

Ba nhắc tôi không ngừng

Với một giọng nghiêm trang.

Nhưng ba càng già và càng gần đến trăm tuổi 

Tôi càng thấy điều ngược lại 

Là ba tôi vĩnh cửu 

Rồi đến sáng kia trước lễ Giáng sinh 

Rất lặng lẽ, chân đi nhón gót 

Ba vụt bay lên cõi xanh thẳm trên kia 

Về xứ Florence dấu yêu của ba

Đang chờ ba rụt rè thiếu nữ.

Vậy là ba đã đúng rồi đó 

Khi ba tuyên bố với một giọng nghiêm trang 

“ Không có gì vĩnh cửu “.

23. TẠI SAO 

Tại sao chiếc bóng đau buồn này trên mặt em?

Chẳng phải em đã học sao cho được hạnh phúc?

Tại sao chiếc khăn phiền muộn này trên môi em 

Chẳng phải em đã học sao cho được vui tươi?

Tại sao tia sáng khinh miệt này trong mắt em 

Chẳng phải em đã học sao cho biết yêu thương?

Tại sao sự u ám này trong ý nghĩ em

Chẳng phải em đã học sao cho được sáng suốt?

Em đã học tập trong hết thảy ngôi trường lớn trên thế giới 

Vậy em đã học được gì suốt những năm qua?

Hoặc chẳng được gì hoặc quá nhiều điều vô bổ 

Không ngôi trường nào đã dạy em sống sao cho hạnh phúc.

Em đã đọc tất cả sách vở trong các thư viện trên thế giới 

Vậy em đã khám phá được gì suốt thời gian qua?

Ồ thật quá ít thôi và quá nhiều điều phù phiếm 

Không sách vở nào chứa đựng nghệ thuật yêu và bài vỡ lòng hạnh phúc.

24. BẢY BÀI HÀI CÚ

Con bọ rùa nhỏ 

Trên cánh hoa hồng

Một sáng mùa hạ.

Tay anh trong tay em 

Môi anh trên môi em 

Tim ta gắn kết.

Chim bay thật thấp 

Cánh lướt trên thảm cỏ 

Mèo và lồng chim.

Đứa bé nhăn mặt 

Soi gương trong phòng 

Nó sợ và khóc.

Cô gái gần như loã thể 

Nhúng ngón chân xuống hồ 

Nơi bầy cá đang ngủ.

Một giọt lệ chảy 

Trên má em và nhỏ xuống 

Đến tận cổ.

25. GIẤC MỘNG ĐÊM ĐÔNG.

Trăng tròn thiêu đốt bầu trời 

Và tôi nghe tiếng chó sói rú từ xa 

Rồi giữa hai vì sao 

Ngươi vươn người thấy chó sói trắng của ta

Ngươi nói với ta

Giọng ấm áp du dương

Bài thơ này…

“ Hỡi chàng dấu yêu 

Chàng làm gì cô đơn trong đời vậy 

Nơi mọi thứ với chàng đều tẻ nhạt và rầu rĩ hấp hối 

Hãy nhìn những ngôi sao thân thiết 

Chúng soi sáng và lan tỏa đến vô biên!

Hỡi chàng dấu yêu

Ước gì chàng biết nơi này đây 

Mọi thứ đều nhẹ tênh và rất đỗi ngọt ngào 

Hãy rời bỏ mảnh đất bội bạc kia 

Nó chỉ cho chàng khổ luỵ và ảo vọng!

Đến gặp em đi cõi thiên hà xa lắc này 

Và ta sẽ cử hành hôn lễ thiên sứ 

Với Ánh sáng và Vĩnh hằng là người làm chứng duy nhất”.

Trăng tròn thiêu đốt bầu trời 

Em nghe tiếng gió lạnh căm của mùa đông thăm thẳm

Thổi trên cơ thể khớp cứng lạnh lẽo của em 

Để nhấc nó lên và mang đi tựa một lọn tuyết

Về phía chàng dấu yêu của em.

26. ÂM VÀ DƯƠNG

Em là thinh lặng, ngơi nghỉ và thanh bình 

Anh là tiếng động, giận dữ và tranh chấp.

Em mang đến niềm vui, hy vọng và ái tình 

Anh gặt hái khổ lụy, bất hạnh và hờn giận.

Em soi rọi thế giới bằng nụ cười 

Anh phủ đen vũ trụ bằng tiếng thét.

Em mở rộng cửa cho mọi người trên hành tinh 

Anh xua đẩy ra đại dương tất cả những gì không thuộc

Thế giới quen thuộc của anh.

Em là một khoảnh vườn đầy hoa phương xa được vun bón 

Anh là một đụn đất bom đạn cày xới và bỏ hoang.

Em là cánh đồng dương xỉ và oải hương

Anh là Chiến trường Tranh chấp

Em là một vườn hoa cảnh

Anh là một rổ cua ghẹ và bọ cạp.

Em là mảnh đất vĩnh cửu của mơ và mộng

Êm dịu nhất

Anh là địa ngục muôn đời của mất ngủ và ác mộng

Điên cuồng nhất.

Em là bàn tay dang ra để vuốt ve anh 

Anh là nắm tay đưa lên để đấm vào anh.

Em là chiếc miệng ngọt ngào dành để hôn

Anh là hàm răng nghiến lại chỉ để cắn.

Em là đôi mắt dịu dàng của quyến rũ 

Anh có đôi mắt quệt bơ đen để ẩu đả.

Em là trái tim đập theo nhịp ái tình 

Anh là kẻ bất nhân vô đạo chém giết không ngừng.

Em là trời và đất hoà nhau mãi mãi

Anh là đất và trời tách biệt không thôi.

Em là Âm

Anh là Dương.

Âm và Dương tranh chấp muôn đời

Dương và Âm chiến đấu vĩnh cửu.

Anh là Dương

Em là Âm

“ Thiên và Địa chẳng có hoà hợp “

Lão Tử - Đạo đức kinh, V.

27.  TÔI NHÌN THẤY GÌ ?

Tôi nhìn thấy gì?

Một cánh đồng hoa hướng dương 

Bao nhiêu là màu vàng 

Bao nhiêu là mặt trời 

Bao nhiêu là lửa trong mắt tôi!

Tôi nhìn thấy gì?

Một cánh đồng hoa oải hương 

Bao nhiêu là màu xanh 

Bao nhiêu là màu nước biển 

Bao nhiêu là hương thơm hít đầy trong mũi!

Tôi nhìn thấy gì?

Một cánh đồng hoa mỹ nhân

Bao nhiêu là màu đỏ

Bao nhiêu là máu

Bao nhiêu là dòng máu chảy trong tĩnh mạch tôi!

Tôi nhìn thấy gì?

Một cánh đồng hoa huệ trắng 

Bao nhiêu là màu trắng 

Bao nhiêu vẻ xanh xao 

Bao nhiêu là tuyết trong đầu tôi!

Tôi nhìn thấy gì?

Một cánh đồng ánh sáng: khuôn mặt em!

Một đại dương âu yếm: nụ cười em!

Một vòm trời đầy sao: tâm trí em!

Một đốm nhỏ dịu dàng: trái tim em!

28.  TỬ ĐINH HƯƠNG TRÊN ĐỒI

Anh sẽ trồng một rặng tử đinh hương trên đồi

Để mùa xuân tới đây

Bao hương thơm sẽ tràn ngập mũi em

Đến khi em dạo bước trong đồng

Cạnh bên dòng suối và dưới cây táo

Nơi ta đã hôn nhau.

Anh sẽ trồng một rặng tử đinh hương trên đồi

Và gió sẽ đưa hương thơm ngọt ngào đó

Lên cao tận mây trời và đô thị kế bên

Nơi em còn ở với hai bậc sinh thành

Đứng trên ban công em sẽ hít đầy buồng phổi

Làn hơi ngát hương mùi quá dễ thương.

Anh sẽ trồng một rặng tử đinh hương trên đồi

Cạnh bên dòng suối và dưới cây táo

Nơi chúng ta đã hôn nhau

Hương hoa sẽ ngập tràn mũi em

Và em sẽ thấy là anh đang ở đấy

Cạnh bên em núp dưới rặng tử đinh hương.

29. ÔI! PHẢI CHI TÔI LÀ…

Ôi, phải chi tôi là con đôm đốm

Tôi sẽ soi quanh đầu em một vòng hào quang.

Ôi, phải chi tôi là con công

Tôi sẽ dậm trên những ngón chân em.

Ôi, phải chi tôi là con chuồn chuồn 

Tôi sẽ bám lấy mái tóc em xanh mướt.

Ôi, phải chi tôi là con sâu róm

Tôi sẽ kích vào chốt cửa của em.

Ôi, phải chi tôi là con bướm 

Tôi sẽ đậu một lát trên trán em.

Ôi, phải chi tôi là con nhện

Tôi sẽ dệt màng trên làn da ngăm đen của em.

Ôi, phải chi tôi là chim én

Tôi sẽ bay quanh mắt em.

Than ôi! Tôi chỉ là một đứa mồ côi tội nghiệp 

Đi lang thang khắp đường tắt ngõ hẹp 

Tìm một chút nước uống cơm ăn 

Để nguôi phần nào cơn đói khát.

30. NHỮNG TIẾNG HÁT CỦA SA MẠC

Tôi lắng nghe tiếng hát những cồn cát 

Dưới ánh trăng 

Tôi còn sống đây chăng?

Hoặc giả, tôi chỉ là hạt bụi trong gió?

Ngồi trên đồi cát nóng ran

Một con cáo đến chào hỏi tôi 

Dáng điệu lễ phép quá mức 

Trước khi bỏ đi xa khuất.

Tôi lắng nghe bài ca của ốc đảo 

Bao con người và lạc đà

Ngồi nghỉ và kiếm ăn dưới bóng 

Trước khi tiếp tục con đường cát nóng.

Tôi lắng nghe tiếng hát những cồn cát 

Dưới ánh trăng 

Tôi còn sống đây chăng?

Hoặc giả, tôi chỉ là hạt bụi trong gió?

THÂN TRỌNG SƠN

dịch và giới thiệu

8/2022.

( Nguồn:    

https://www.bonjourpoesie.fr/vospoemes/Poemes/guy_rancourt ).

CHIẾC ĐÈN LỒNG BẰNG VỎ QUẢ QUÝT

 

CHIẾC ĐÈN LỒNG BẰNG VỎ QUẢ QUÝT

Truyện ngắn

BĂNG TÂM

( BING XIN 冰心 )

Nhà văn Trung Quốc

1900-1999

    Sinh sống trong suốt chiều dài thế kỷ XX, Băng Tâm là một khuôn mặt tiêu biểu của văn học Trung Quốc, ảnh hưởng lớn đến các nhà văn thời đại bà, với nhiều thể loại khác nhau, kể cả văn học dành cho tuổi trẻ.

      Tên thật là Tạ Uyển Oánh ( 谢婉莹), bà lấy bút danh là Băng Tâm ( 冰心  ) với mong muốn giữ một lý tưởng thanh khiết, mượn từ ý thơ của Vương Xương Linh: tâm hồn như một khối băng trong một chậu ngọc.

        Băng Tâm sinh tại Phúc Châu, năm 13 tuổi gia đình chuyển về Bắc Kinh, bà vào học tại Học viện Bridgman, do một nhà truyền giáo người Mỹ thành lập, nơi đây những tư tưởng nhân văn và tình thương tôn giáo đã ảnh hưởng sâu sắc đến tâm hồn bà.

         Năm 1919 bà viết những bài thơ và tản văn đầu tiên đăng trên báo địa phương. Năm 1921, khi còn là sinh viên, bà gia nhập Hiệp hội nghiên cứu văn học do Mao Thuẫn sáng lập. Những sáng tác thơ đầu tiên của bà xuất hiện trên những ấn phẩm của hiệp hội, hai năm sau được in thành hai tuyển tập: Phồn tinh và Xuân thuỷ.

            Năm 1923, sau khi tốt nghiệp bà được  học bổng sang học tại Wellesley College, Hoa Kỳ. Với mảnh bằng thạc sĩ, bà về nước dạy học. Bà xuất bản một tập “ Thư gởi độc giả trẻ “, là những suy nghĩ về đời sống sinh viên ở Hoa Kỳ.

             Năm 1945, sau chiến tranh, bà đi du lịch nhiều nơi trong nước, rồi sang Hoa Kỳ, Anh Quốc, Liên Xô. Năm 1946, bà theo chồng sang Nhật Bản và trong các năm 1949-1951, bà giảng dạy văn học Trung Quốc hiện đại tại Đại học Tokyo.

          Trở về Trung Quốc năm 1951, theo lời mời,  cùng với nhiều người khác, của Thủ tướng Chu Ân Lai, bà tham gia nhiều hoạt động xã hội, chính trị, văn học, nhưng vẫn không thôi sáng tác.Thời gian này ra đời nhiều tiểu luận, truyện kể, truyện ngắn, nổi tiếng nhất và tiêu biểu nhất là “ Chiếc đèn lồng bằng vỏ quả quýt “, một biểu tượng của bút pháp và lý tưởng triết học của bà.

          Truyện được đăng vào “ Trung Quốc thiếu niên báo “ số ra ngày 19/1/1957. Câu chuyện xảy ra vào mùa xuân 1945 nhưng được viết mười năm sau. Những kỷ niệm cảm động, hình ảnh một thành phố xa xưa, những gốc cây, con đường lát gạch, những quả quýt… và hình ảnh người kể chuyện tình cờ bắt gặp được tường thuật lại sau 10 năm. Những kỷ niệm này vẫn được khắc sâu trong tâm trí của Băng Tâm và trở nên sống động, như cảm xúc ngày nào khi ra đi, bỏ lại đứa bé bên giường bệnh của người mẹ.

            Truyện được tái bản nhiều lần và năm 2012, được chuyển thành truyện tranh ( liên hoàn hoạ ).

              Bà mất ngày 28/2/199, được xưng tụng là “ Thế kỷ lão nhân “ ( 世纪老人 ).

************

 

     Một buổi chiều trước hôm Lễ hội Mùa xuân, tôi đến một ngôi làng ở ngoại ô Trùng Khánh thăm một người bạn đang cư ngụ tại khu công đường. Sau khi leo lên một cầu thang tối tăm, dốc đứng, chật hẹp, tôi bước vào căn phòng đầu tiên, nơi có một chiếc bàn vuông, vài chiếc ghế tre đặt trước bức tường với chiếc điện thoại móc bên trên. Đi vào thêm nữa, tôi đến căn phòng bạn tôi ở, chỉ có tấm màn vải ngăn cách với phòng kia. Bạn không có nhà, cô ấy để lại mấy chữ trên bàn, cạnh cửa sổ, dặn tôi chờ vì bạn có việc đột xuất phải ra ngoài.

           Tôi ngồi xuống trước cái bàn, lấy tờ báo trên đó ra đọc, bỗng nghe có tiếng động trên sàn nhà rồi như có ai đang xê dịch mấy cái ghế. Tôi vén màn lên và thấy một bé gái khoảng tám, chín tuổi, mặt hốc hác, xanh xao, môi tái nhợt vì lạnh, quần áo cũ rách bươm, chân mang dép rơm. Nó leo lên chiếc ghế tre định nhấc điện thoại lên rồi sợ hãi khi  trông thấy tôi và rụt tay lại. Tôi hỏi: “ Cháu muốn gọi điện thoại phải không? “ Nhảy từ trên ghế xuống nó gật đầu: “ Cháu muốn gọi đến bệnh viện xx, gặp bác sĩ Hồ, mẹ cháu vừa khạc ra máu. Tôi hỏi cháu có biết số điện thoại không. Cháu lắc đầu nói không. Tôi tìm trong sổ danh bạ đặt cạnh điện thoại và hỏi tiếp: “ Khi cô gặp bác sĩ, cô sẽ mời bác sĩ đến gặp ai ? “ “ Dạ cô chỉ cần nói nhờ bác sĩ đến nhà Vương Xuân Lâm thăm bệnh, bà ấy sẽ biết.

         Sau khi gọi được rồi, cô bé rối rít cám ơn tôi rồi quay gót như muốn đi ngay, tôi giữ cháu lại hỏi: “ Cháu ở có xa đây không ? “ “ Thưa không”, cháu đưa tay chỉ phía cửa sổ, “ đằng kia, trong núi, dưới cái cây to trĩu quả vàng, cháu về đến trong một thoáng thôi.” Nói xong, nó đi xuống cầu thang, bước chân vang trên những bậc cấp.

          Tôi trở vào phòng, đọc tiếp tờ báo, rồi mở cuốn thơ Đường luật đọc được nửa tập, trời tối dần, bạn tôi vẫn chưa về. Tôi đứng dậy và để khuây khoả, tôi tới gần cửa sổ nhìn về phía ngọn núi đang mờ dần trong sương, tôi thoáng thấy căn nhà nhỏ trước gốc cây có quả vàng. Bỗng tôi chợt có ý muốn đi thăm cô bé và bà mẹ đang đau ốm. Bên dưới cầu thang, tôi mua vài quả quýt to chín đỏ, bỏ vào túi xách rồi men theo con đường nhỏ  ngoằn ngoèo đầy gạch lỗ chỗ, tôi tiến về căn nhà  nhỏ.

      Tôi gõ nhẹ cửa và nghe tiếng bước chân, rồi cô bé ra mở cửa, há hốc mồm. Cô bé mỉm cười mời tôi vào. Bên trong chật hẹp tăm tối, bà mẹ nhắm mắt nằm dài trên chiếc giường gỗ kê sát tường, chừng như đang ngủ, phần trên tấm chăn dính đầy máu. Mặt bà quay vào tường, chỉ nhìn thấy được đầu tóc rối bù, sau búi tóc to thắt sau gáy. Cạnh cửa vào là cái lò than bên trên có cái nồi đất toả hơi. Cô bé mời tôi ngồi trên ghế trước bếp, nó ngồi xổm bên cạnh nhìn kỹ tôi. Tôi hỏi: “ Bà bác sĩ tới  chưa?” 

“Dạ rồi, bà chích cho mẹ cháu một mũi, giờ này mẹ cháu đỡ hơn nhiều rồi.”

Rồi nó nói tiếp, như muốn trấn an tôi. “ Cô đừng lo, sáng mai bà bác sĩ lại đến nữa.” “ Mẹ cháu có ăn gì chưa?” , tôi hỏi, “ trong nồi có gì vậy? “ “ Dạ khoai lang. Bữa ăn mừng năm mới của hai mẹ con đấy!” Tôi chợt nhớ ra những trái quýt mang theo, tôi lấy trong túi xách ra bỏ lên bàn cạnh chiếc giường. Cô bé không nói gì, chỉ với tay lấy trái to nhất, lấy con dao nhỏ bóc một phần vỏ, rồi lấy hai tay nhào nắn nửa còn lại.

Tôi hỏi tiếp: “ Trong nhà còn có ai khác nữa không? “ “ Hiện thời thì không còn ai nữa. Bố cháu không có ở nhà. “ Cô bé vừa nói vừa nhẹ nhàng bóc từng góc vỏ quả quýt và đặt bên cạnh chiếc gối của mẹ.

Trong cái bếp nhỏ lửa vẫn còn cháy nhưng ánh lửa lịm dần, bên ngoài trời tối đen. Tôi định đứng dậy ra về thì cô bé giữ lại. Rồi với  bàn tay khéo léo, nó  lấy chỉ xâu vào  cây kim và  luồn sợi chỉ  vào chiếc cốc bằng vỏ quả quýt trông giống như  chiếc rổ nhỏ, nó  buộc những sợi chỉ  vào đầu một que tre, xong lấy trên bờ cửa  sổ 

một mẩu nến, nó thắp lên đặt vào giữa vỏ quả quýt đưa hết cho tôi và nói:

“ Đêm tối rồi, đường lại trơn, chiếc đèn lồng này sẽ soi cho cô trên đường từ đây đi xuống.”

       Tôi cầm và ngắm nghía chiếc đèn lồng nhỏ, tôi cám ơn cô bé khi nó tiễn tôi ra cửa, không biết nói lời gì thì nó lại nói như để tôi yên lòng: “ Bố cháu sẽ về, chắc chắn rồi. Và mẹ cháu sẽ bớt, tất nhiên. “ Nó lấy tay vẽ một vòng tròn trước mặt. “ Mọi người sẽ ổn cả thôi. “ Hẳn là cô bé muốn gom cả tôi vào trong mọi người đó. Tôi ra về, mắt ướt đẫm.

    Tay cầm chiếc đèn lồng thần kỳ, tôi lần mò xuống núi trong đêm đen, trên con đường ẩm ướt. Ánh sáng đỏ nhạt từ chiếc lồng đèn con không đủ soi xa được nhưng vẻ trầm tĩnh, can đảm và lạc quan của con bé khiến tôi lên tinh thần, tưởng như thấy ánh sáng đang soi xa ngút ngàn.

          Bạn tôi đã về nhà, nhìn thấy tôi với chiếc đèn lồng bằng vỏ quýt, cô hỏi tôi đi đâu về. “ Từ nhà Vương Xuân Lâm “, tôi đáp. Cô bạn ngạc nhiên nói : “ Vương Xuân Lâm, ông thợ mộc. Nhưng làm sao bạn biết ông ta? Năm ngoái, nơi trường y ở thung lũng bên dưới, nhiều sinh viên cộng sản bị bắt, sau đó Vương Xuân Lâm biết mất, nghe nói ông ta mang thư cho những sinh viên kia.

     Ngay đêm đó, tôi đã đi khỏi ngôi làng trong núi kia và không có tin tức gì về hai mẹ con cô bé nữa. Nhưng từ dạo đó, cứ mỗi dịp năm mới, tôi lại nhớ đến chiếc đèn lồng bằng vỏ quả quýt. Mười hai năm đã qua, cha cô bé hẳn đã về nhà từ lâu rồi, mẹ cô bé hẳn đã khỏi rồi, phải vậy thôi. Bởi lẽ, “ tất cả mọi người “ đều ổn cả!

Viết ngày 3/1/1957.

THÂN TRỌNG SƠN

dịch và giới thiệu

( 1/2022 )

Nguồn:

http://www.chinese-shortstories.com/Litterature_pour_la_jeunesse_Bing_Xin_la_petite_lanterne.htm

CON MÈO ĐEN

 

CON MÈO ĐEN

Truyện ngắn

EDGAR ALLEN POE.

( 1809 - 1849 )

The Black Cat, truyện ngắn của Edgar Allen Poe, được đăng lần đầu tiên trên tạp chí The Saturday Evening Post, số ngày 19/8/1843.

Edgar Allan Poe (1809-1849) là một nhà văn nổi tiếng người Mỹ, xuất sắc trong thơ, truyện, tiểu thuyết, tiểu luận, báo chí lãng mạn và phê bình. Tác phẩm của ông nổi bật so với phần còn lại của văn học thời đó do bầu không khí tối tăm và kỳ dị của nó.

Edgar Poe họ tên đầy đủ là Edgar Allan Poe sinh ngày 19.1.1809 tại thành phố Boston, tiểu bang Massachusetts trong một gia đình nghệ sĩ. Người cha, David Poe, mất khi cậu con trai Edgar chưa chào đời, còn người mẹ Eliza cũng từ trần lúc Edgar Poe mới tròn ba tuổi.

Cậu bé mồ côi được John Allan, một nhà buôn thuốc lá giàu có nhận về nuôi. Rồi Poe ghi danh vào Đại học Virginia, nhưng chỉ theo học được năm đầu và quyết định xung vào quân đội. Đó là khoảng giữa năm 1827, cũng là thời điểm xuất hiện cuốn sách đầu tiên của Poe.

Sau khi giải ngũ với quân hàm trung sĩ vào đầu năm 1829, Edgar Poe cho ấn hành đầu sách thứ hai có tựa đề Al Aaraf gây tiếng vang lớn. Kế tiếp Poe thi đậu vào Học viện Quân sự West Point và lại… bỏ dở để “dốc lòng” theo nghiệp văn chương.

Cuộc đời đầy những mất mát của Poe đã để lại một dấu ấn đậm nét trong những sáng tác của ông, tạo nên một không khí u uẩn và bi thương.

Trong suốt bốn mươi năm ngắn ngủi của cuộc đời mình, Poe đã nhiều lần phải đối mặt với những cái chết bi thảm xảy đến với người thân. Bố, mẹ, anh trai, mẹ nuôi, đặc biệt là người vợ trẻ Virginia.

Sau một thời gian dài đấu tranh với bệnh lao, người vợ của Edgar đã ra đi khi tuổi còn quá trẻ vào năm 1847. Một lần nữa, một người phụ nữ yêu dấu đã rời bỏ Edgar mà đi. Một lần nữa, Edgar lại chìm trong đau đớn. Điều này có thể đã để lại những vết thương tâm lý và tình cảm sâu sắc nơi ông, lý giải tại sao ông thường bị ám ảnh và nói nhiều về cái chết.

Cái chết của người vợ yêu dấu đẩy Edgar Poe tới chỗ kiệt quệ, sức khoẻ suy sụp, bởi Virginia luôn là nguồn sáng tạo mạnh mẽ của Poe, khiến Poe cảm thấy được những ấm áp mà từ nhỏ ông đã không thể có được.

Chỉ 2 năm sau, ngày 7.10.1849, người ta tìm thấy Edgar Poe trong một quán rượu tại Baltimore, quần áo tả tơi, mê sảng, không biết mình ở đâu. Nhà văn được đưa vào bệnh viện và qua đời 4 ngày sau đó, hưởng dương 40 tuổi.

Cái chết của ông cũng mang nhiều bí ẩn như chính những tác phẩm của ông. Theo hồ sơ bệnh án, Edgar Poe được đưa vào bệnh viện trong trạng thái bất tỉnh. Sau đó, ông có hồi tỉnh, người ra nhiều mồ hôi, bị chứng ảo giác và thường cãi nhau với một người tưởng tượng. Tiếp đến là giai đoạn ông bị mất trí nhớ, cấm khẩu rồi tắt thở.

     

      Đối với câu chuyện hoang dã nhất nhưng giản dị nhất mà tôi sắp chấp bút, tôi không mong đợi cũng không gây niềm tin. Thật vậy, có mất trí mới mong như thế vì cảm quan của tôi không thừa nhận chuyện có thực. 

      Phải, tôi không điên và chắc chắn cũng không nằm mơ. Nhưng ngày mai tôi sẽ qua đời rồi và tôi muốn tâm hồn mình thanh thản. Mục đích trước mắt tôi bây giờ là giải bày cho mọi người một chuỗi những sự kiện trong gia đình một cách đầy đủ, gọn gàng, không bình luận gì. Do hậu quả của chúng, những sự kiện này đã làm tôi kinh hãi, đã hành hạ tôi, huỷ diệt tôi. Nhưng tôi không có ý định trình bày tỉ mỉ. Với tôi, chúng chẳng có ý nghĩa gì khác hơn là cảm giác rùng rợn, nhưng nhiều người sẽ cho là chúng có vẻ kỳ quặc hơn là ghê sợ. Có lẽ từ nay về sau, những ai hiểu biết hơn sẽ nhận ra chi tiết khiến những ảo giác của tôi cũng thường thôi. Những người điềm tĩnh hơn, có đầu óc lập luận hơn và ít bị kích động hơn sẽ nhận ra trong những trường hợp tôi đã kinh ngạc thuật lại tỉ mỉ chẳng có gì khác hơn một loạt nối tiếp rất tự nhiên của nhân và quả thôi.

    Thuở nhỏ, tôi thường được cho là dễ bảo và nhân hậu. cái tính nhân hậu dễ thấy đó thậm chí còn bị các bạn chế giễu. Tôi rất thích loài vật và được bố mẹ nuông chiều cho chơi với bao nhiêu là thú vật. Tôi mất nhiều thời gian cho chúng, cảm thấy rất hạnh phúc khi cho chúng ăn hay vuốt ve chúng. Tính nết đặc biệt này phát triển dần khi tôi lớn thêm và khi tôi trưởng thành, đó là một trong những niềm vui chính của tôi. Đối với những người yêu thương đặc biệt một con chó trung thành và khôn ngoan, tôi chẳng cần tốn công chia sẻ lý do của tình cảm dễ hiểu đó. Có chút gì đó trong cái biểu lộ tình cảm đầy vị tha và hy sinh đối với loài vật đi thẳng vào trái tim của họ, vốn có nhiều cơ hội thử thách tình bạn tầm thường và sự thuỷ chung mong manh của con người.

   Tôi kết hôn sớm và vui mừng thấy tính tình vợ tôi không phải là không phù hợp với tôi. Biết tôi thích vật nuôi, cô ấy không bỏ lỡ cơ hội tìm cho tôi những con vật dễ thương nhất. Chúng tôi có chim, có cá vàng, một con chó xinh xắn, có thỏ, có một con khỉ nhỏ và một con mèo.

    Con mèo này là con vật xinh đẹp và to lớn khác thường, màu đen tuyền và khôn ngoan đến độ kinh ngạc. Nói về sự thông minh của nó, vợ tôi, người thực tâm không chút mê tín dị đoan, thường xuyên ám chỉ đến quan niệm cổ xưa cho rằng  mèo đen thường là những phù thuỷ nguỵ trang. Tuy nàng không coi trọng lắm vấn đề này, tôi muốn ghi lại những chuyện này vì chúng đáng  phải ghi nhớ.

  Pluto, tên của con mèo, trở thành thú cưng và bạn của tôi. Chỉ mình tôi cho nó ăn, nó bám theo tôi đến bất cứ nơi nào trong nhà. Thậm chí tôi khó khăn lắm mới ngăn chặn không cho nó theo tôi ra đường. Tình bạn giữa tôi và mèo kéo dài theo kiểu đó trong vài năm. Thời gian này vì rượu chè quá độ - thật xấu hổ để thú nhận như thế - tính khí tôi thay đổi theo hướng tệ hại hơn. Càng ngày tôi càng tỏ ra cộc cằn, thô lỗ, không màng đến ý kiến của người khác. Tôi đã ăn nói thô lỗ với vợ. Dần dần

tôi còn dùng đến bạo lực với cô ấy nữa. Và tất nhiên những con vật nuôi cũng cảm thấy tính khí tôi thay đổi. Không những tôi lơ là mà còn ngược đãi chúng. Tuy nhiên, đối với Pluto, tôi vẫn còn kiềm chế được, không hành hạ nó, khác với thái độ ngược đãi không thương tiếc mấy con thỏ, con khỉ, cả con chó nữa, khi chúng tình cờ hay vì yêu mến tôi cứ quấn lấy tôi. Căn bệnh của tôi cứ gia tăng cùng với mức độ nghiện rượu, và cuối cùng ngay cả Pluto, bây giờ đã già, và do vậy hay cáu kỉnh hơn, bắt đầu chịu đựng hậu quả việc tôi ngày càng trái tính trái nết.

    Một đêm, từ quán nhậu trở về nhà say khướt, tôi nghĩ rằng con mèo tránh mặt tôi. Tôi chộp lấy nó, sợ bị tôi đánh nó cắn vào tay tôi gây ra một vết thương nhẹ. Nỗi giận dữ ma quỷ bỗng chiếm lĩnh tôi. Tôi không còn biết tôi là ai nữa. Ngay lúc đó,  hồn tôi bỗng thoát khỏi xác, và một sự độc ác ghê gớm làm rung từng thớ thịt của tôi. Tôi lấy từ trong túi áo khoác một con dao nhíp, kéo lưỡi dao ra, nắm lấy cổ con vật tội nghiệp, tôi lạnh lùng khoét một con mắt của nó. Tôi vô cùng xấu hổ, rùng mình khi ghi lại hành động vô cùng độc ác này. Sáng hôm sau, tỉnh lại sau giấc ngủ dài, tôi cảm thấy nửa ghê sợ nửa hối hận về hành động độc ác mình đã gây ra, nhưng chỉ là một cảm giác yếu ớt, mơ hồ. Tâm hồn tôi vẫn yên ổn. Tôi lại tiếp tục lao vào rượu chè, chôn vùi trong đó mọi ký ức về hành vi ác độc của mình. 

Trong lúc đó, con mèo phục hồi dần. Cái hốc mắt bị khoét trông thật dễ sợ nhưng có vẻ như con mèo không còn đau đớn nữa. Nó vẫn quanh quẩn trong nhà như mọi khi, nhưng như đoán trước được nên vụt chạy trốn khi đến gần tôi. Lòng tôi vẫn còn chút tình cảm đối với con vật tôi đã từng thương yêu. Tuy nhiên tình cảm đó sớm nhường chỗ cho sự phẫn nộ. Và tinh thần ngoan cố trong cái xấu đã đến với tôi như một sự suy sụp dứt khoát sau cùng. Triết học chẳng ảnh hưởng gì đến tinh thần đó. Tôi biết là tâm hồn mình vẫn thế, tôi nghĩ rằng sự ác độc là một trong những động lực nguyên thuỷ, một trong những khả năng hay tình cảm định hướng cho tính nết con người. Ai mà không có lần trong đời phạm phải một hành vi đê tiện, hay xuẫn ngốc không vì lý do nào khác hơn lý do tự mình biết không nên làm. Phải chăng chúng ta từng có xu hướng lâu dài, giữa sự phán đoán sáng suốt, để vi phạm luật pháp, chỉ vì chúng ta biết nó phải xảy ra như thế? Cũng chính xu hướng muốn gây ra bạo lực, làm bậy chỉ vì chính điều sai bậy đó, khiến tôi cứ tiếp tục và cuối cùng dẫn tôi đến hành vi gây tác hại cho con vật vô tội. Một buổi sáng, tôi thản nhiên quàng một cái thòng lọng vào cổ con mèo và treo nó lên cành cây, treo nó mà nước mắt tôi chảy đầm đìa, với nỗi ân hận chua xót trong lòng, treo nó vì tôi biết nó từng thương mến tôi, vì tôi biết nó chẳng làm gì nên tội, vì tôi biết làm thế là tôi đã phạm tội ác, một tội ác ghê tởm nguy hại đến linh hồn bất diệt của tôi - nếu việc này có thể được - thậm chí ngoài cả ơn đức vô biên của của Chúa Khoan Dung và Đáng Sợ nhất. 

  Vào đêm sau ngày hành động ác độc đó xảy ra, tiếng kêu “ cháy nhà “ làm tôi thức dậy. Màn giường bốc cháy. Nguyên cả căn nhà chìm trong biển lửa. Vợ tôi, một người làm và chính tôi phải khó khăn lắm mới thoát khỏi đám cháy. Tất cả đều bị thiêu huỷ. Toàn bộ của cải đều ra tro. Tôi hoàn toàn tuyệt vọng. Tôi không còn sức tìm hiểu để thiết lập tương quan giữa nhân và quả, giữa tai hoạ và hành động tàn ác. Nhưng tôi vẫn trình bày một chuỗi các sự kiện - và không muốn bỏ qua một chi tiết nào. Hôm sau ngày xảy ra hoả hoạn, tôi đến xem sự thiệt hại. Tất cả các bức tường đều đổ sụp, chỉ trừ một cái. Bức tường còn lại là của một gian phòng, không dày lắm, ngay chính giữa căn nhà, đầu giường của tôi dựa vào đó. Lớp vữa trát rất dày nên chống được lửa cháy, tôi cho là nó mới được trét vào gần đây thôi. Một đám đông tụ họp lại gần bức tường, và nhiều người đang quan sát cẩn thận một góc tường. Những tiếng “ kỳ lạ quá “, “ quái thật “ và những câu đại loại thế kích thích sự tò mò của tôi, tôi lại gần và thấy khuôn mặt của một con mèo khổng lồ như được chạm trên nền tường trắng. Nét chạm chính xác tuyệt vời. Có cả một sợi dây thừng quanh cổ con vật. 

    Khi lần đầu tiên tôi trông thấy sự xuất hiện này - vì ít khi tôi để ý nó - tôi hết sức ngạc nhiên và kinh hãi. Nhưng sau đó tôi cố suy nghĩ thêm. Tôi nhớ ra rằng con mèo đã bị treo cổ trong khu vườn sát cạnh nhà. Ngay khi có báo động đám cháy, cả đám đông đã ùa đến khu vườn đông nghịt. Có ai đó trong đám người này đã cắt dây treo cổ con vật và ném qua cửa sổ vào phòng tôi. Việc này có thể đánh thức tôi dậy. Các bức tường khác sụp đổ đã đè lên nạn nhân của sự ác độc của tôi ở trong chất vữa vừa mới tô, chất này cùng với những ngọn lửa và khí độc từ xác chết đã hoàn thành bức chân dung như tôi đã thấy. Tuy tôi đã cố gắng giải thích theo lối đó, dù không rõ rệt lắm, vì chi tiết gây kinh hoàng kia dẫu sao cũng gây ấn tượng cho đầu óc tưởng tượng của tôi. Hàng mấy tháng trời tôi không từ bỏ sự ám ảnh bởi bóng ma con mèo. Trong thời gian này, tôi lại có chút tình cảm như là hối hận không rõ nét. Tôi thương tiếc con vật đã mất, tôi cố tìm xung quanh mình, nơi những quán rượu ghê tởm tôi thường lui tới, may ra có một con vật vào loại như thế hoặc có bề ngoài tương tự như thế để thay thế cho nó.

   Một đêm khi đang ngơ ngơ ngẩn ngẩn trong căn nhà tồi tàn, tôi bỗng thấy một vật đen đen ngồi thù lù trên một trong các thùng rượu lớn vốn là thứ đồ đạc chính yếu của căn phòng. Tôi nhìn kỹ cái nắp thùng trong vài phút và ngạc nhiên sao mình không hề chú ý cái vật này sớm hơn. Tôi lại gần đưa tay sờ vào. Đó là một con mèo đen, rất to lớn, cỡ như con Pluto, trông rất giống Pluto chỉ trừ một chi tiết. Pluto không có chút lông trắng nào nhưng con mèo này có một chòm lông trắng khá lớn, hơi mờ, phủ kín vùng ngực. Khi tôi đụng vào nó, nó đứng ngay dậy, kêu to lên, cọ vào tay tôi, có vẻ như hài lòng vì tôi chú ý đến nó. Đúng là con vật tôi đang tìm. Tôi liền xin người chủ nhà bán con vật cho tôi nhưng ông ta chẳng đòi hỏi gì, không biết gì về con mèo và chưa hể để ý đến nó.

   Tôi tiếp tục vuốt ve nó, và khi tôi chuẩn bị đi về, con vật có ý muốn theo tôi. Tôi cho nó đi theo, trên đường thỉnh thoảng tôi cúi xuống vuốt ve nó. Về đến nhà nó thích nghi ngay với nơi ở mới và lập tức trở thành vật cưng của vợ tôi. Về phần tôi không bao lâu tôi cảm thấy mối ác cảm dấy lên trong lòng. Điều này trái hẳn với việc tôi dự định. Không hiểu sao sự ưa thích lại trở thành chán ghét và khó chịu. Rồi dần dà cảm giác chán ghét khó chịu đó ngày càng tăng thêm thành thù ghét ác liệt. Tôi tránh con vật, và một cảm giác xấu hổ và nhớ lại hành động tàn ác của tôi trước đây khiến tôi cố tránh đụng vào con mèo. Suốt mấy tuần tôi không đánh đập nó cũng không dùng bất cứ thứ bạo lực nào đối với nó, tuy nhiên, dần dần, dần dần, tôi nhìn nó vẻ ghê tởm, âm thầm tránh bộ mặt đáng ghét của nó như lẩn tránh bệnh dịch.

   Sự thù ghét của tôi đối với con mèo càng tăng thêm khi tôi phát hiện, sau cái hôm mang nó về nhà, rằng nó cũng mất một mắt giống con Pluto vậy. Nhưng việc này lại khiến vợ tôi thương nó, cô ấy vốn là người nhân hậu, cái tình cảm từng là nguồn vui đơn giản và trong sáng của tôi. Tuy nhiên, mặc cho tôi chán ghét nó, con mèo như càng thương mến tôi hơn. Nó cứ bám theo tôi từng bước, nói ra chẳng mấy ai tin. Bất cứ tôi ngồi nơi đâu nó cũng thu mình nằm dưới ghế hay nhảy lên đầu gối tôi, trìu mến cọ vào tôi. Khi tôi đứng lên định đi, nó chui vào giữa hai bàn chân làm tôi suýt ngã, bấm những móng vuốt nhọn vào quần tôi rồi trèo lên ngực tôi. Những lần như thế, tôi chỉ muốn cho nó một đấm nhưng kìm lại được, một phần vì nhớ lại tội ác trước đây, nhưng thú thật, chủ yếu chính là vì tôi kinh sợ con vật. Sự kinh sợ này không hẳn là sợ tội lỗi về thể xác, nói cho cùng tôi cũng không xác định được sự kinh sợ này là cái gì. Tôi gần như hổ  thẹn với chính mình, sự hổ thẹn khiến ngày càng kinh hoàng hơn. Nhiều lần vợ tôi bảo tôi lưu ý đến cái vết lông trắng ở cổ con mèo, như tôi đã nhắc đến, đó là sự khác biệt duy nhất giữa con vật lạ lùng này và con vật tôi đã giết. Xin độc giả lưu ý cái vết này tuy lớn vẫn không rõ ràng, dần dần không nhìn ra được. Lý trí tôi cố loại bỏ sự kiện như không có thật này nhưng rồi cuối cùng cái vết đó cũng rõ nét hẳn. Nó biểu thị một vật mà tôi phải rùng mình để gọi tên, và do vậy, tôi kinh sợ, tôi muốn thoát khỏi con quái vật đó. Giờ đây nó là hình ảnh của một vật gớm ghiếc, của cái giá treo cổ, một công cụ giết người đáng sợ của Tội ác, của sự Rùng rợn, của Sầu não và Chết chóc.

  Và giờ đây, tôi thực sự là kẻ bất hạnh hơn bất cứ ai trên cõi nhân gian này. Và một con vật mà bạn của nó tôi đã giết chết, con vật cục súc đòi tôi phải trả giá - tôi là người được tạo ra theo hình ảnh của Thượng đế Tối cao, với nhiều nỗi thống khổ không chịu xiết. Than ôi! Đêm cũng như ngày tôi không còn hưởng được sự nghỉ ngơi nữa! Thời gian với con vật trước nó không cho tôi được riêng một mình, còn với con sau thì tôi lại vướng vào những cơn ác mộng của nỗi sợ hãi không nói nên lời, đè nặng lên người tôi, khiến lòng tôi không nguôi ngoai.

   Áp lực của những dày vò loại đó khiến phần lương thiện yếu ớt trong tôi phải chịu thua. Những ý nghĩ xấu xa trở thành gần gũi với tôi, ý nghĩ đen tối nhất. Trạng thái buồn rầu của tôi tăng dần lên khiến tôi thù ghét mọi thứ, thù ghét loài người. Sự thù ghét thường trực, dữ dội không kiểm soát được bùng lên thành cơn giận để tôi mù quáng từ bỏ chính mình, trong khi vợ tôi lại là con người chịu đựng kiên nhẫn nhất.

   Một hôm cô ấy cùng tôi làm vài việc vặt trong nhà, chúng tôi vào trong hầm rượu của toà nhà cổ mà vì nghèo túng chúng tôi đành phải ở. Con mèo theo tôi xuống cầu thang, suýt nữa làm tôi té nhào đầu, tôi giận điên lên. Tôi nhấc cái rìu lên và trong cơn giận tôi quên mất nỗi sợ hãi trẻ con lâu nay đã ngăn bàn tay tôi lại. Tôi bổ một nhát xuống con vật và dĩ nhiên nó sẽ không thoát được nếu cái rìu nhằm đúng mục tiêu tôi mong muốn. Nhưng nhát bổ đó đã bị bàn tay vợ tôi chặn lại.Phát cáu vì sự can thiệp này, tôi càng giận hơn như bị quỷ ám, tôi giật cái rìu khỏi tay vợ tôi và bổ một nhát vào sọ cô ấy. Vợ tôi gục xuống chết ngay không kêu rên một tiếng nào.

      Ngay sau vụ giết người ghê tởm này, tôi bình tâm nghĩ  đến việc che giấu tử thi. Tôi biết không thể đưa tử thi ra khỏi nhà dù ngày hay đêm mà không bị hàng xóm nhận ra. Nhiều dự định thoáng qua trong đầu. Có lúc tôi nghĩ mình nên chặt tử thi ra từng mảnh nhỏ và thiêu huỷ. Lúc khác tôi định đào một cái huyệt dưới hầm rượu để chôn. Tôi còn tính đến việc ném tử thi xuống cái giếng ngoài sân hay đóng gói tử thi như một cái thùng làm như hàng hoá rồi thuê người mang ra khỏi nhà. Cuối cùng tôi nghĩ ra một cách mà tôi cho là hay hơn cả. Tôi quyết định xây một bức tường trong hầm rượu để chặn tử thi lại, như kiểu các tu sĩ thời trung cổ nghe nói là đã xây tường chặn các nạn nhân của họ vậy.

    Với mục đích như vậy, hầm rượu phải làm sửa chữa tốt hơn. Những bức tường đã được xây sơ sài, vữa trát tường thô tháp không cứng được do độ ẩm của không khí. Ngoài ra, một bức tường có chỗ lồi ra do ống khói giả, hoặc lò sưởi, rồi được trám lại để cho giống màu đỏ của hầm rượu. Tôi tin chắc tôi có thể moi gạch từ chỗ này ra, nhét tử thi vào và xây tường lại y như trước, như vậy không cặp mắt nào nghi ngờ phát hiện được. Tôi tin là cách tính toán này không sai. Bằng một cái xà beng tôi dễ dàng nạy những viên gạch ra, cẩn thận đưa tử thi vào dựng theo thế đứng sát bức tường bên trong và chịu khó một chút để xây lại y như cũ. Tôi tìm vôi hồ, cát và tóc, rất cẩn thận nhào nặn chế biến thành một loại vữa không thể phân biệt với loại vữa cũ rồi xây lại bức tường mới. Khi xong việc tôi hài lòng thấy mọi việc đều tốt. Bức tường không có vẻ gì bị xáo trộn. Rác rưởi trên sàn được thu dọn cẩn thận. Tôi đắc ý nhìn xung quanh tự nhủ - Nơi đây ít ra công lao động của ta không vô ích.

     Bước tiếp theo của tôi là tìm con vật đã gây cho tôi nhiều bất hạnh. Bây giờ tôi quyết phải giết nó. Nếu như tôi gặp nó thì không còn nghi ngờ gì về số phận của nó nữa. Nhưng hình như con vật quỷ quái này đã được báo động về sự hung bạo của tôi vừa rồi nên tránh không xuất hiện. Không thể nào diễn tả hay tưởng tượng được cái cảm giác nhẹ nhõm trong lòng tôi vì sự vắng bóng con vật. Suốt đêm cũng không thấy nó và thế là ít nhất tôi cũng được một đêm ngủ ngon từ khi nó ở trong nhà tôi, ngủ ngon dù gánh nặng giết người vẫn còn đè nặng tâm hồn tôi.

       Ngày thứ hai và thứ ba trôi qua, con vật quấy rầy tôi vẫn không đến. Và một lần nữa tôi thở phào như một người tự do. Con quái vật sợ hãi bỏ đi luôn rồi! Tôi sẽ không còn trông thấy nó! Tôi hạnh phúc xiết bao! Tội lỗi về hành động giết người chỉ dằn vặt tôi ít thôi. Có vài câu hỏi được đặt ra và tôi đã trả lời êm xuôi. Có cả cuộc điều tra nữa nhưng dĩ nhiên không khám phá được gì. Tôi thấy hạnh phúc tương lai chắc chắn lắm rồi.

   Ngày thứ tư của vụ giết người, một toán cảnh sát bất ngờ đến, họ vào nhà tiến hành cuộc điều tra rất kỹ lần nữa. Tuy nhiên, tin chắc vào chỗ giấu bí mật của mình, tôi không chút thấy bối rối chút nào. Cảnh sát yêu cầu tôi đi cùng họ khám xét. Không một xó, một góc nào họ không đến. Cuối cùng, lần thứ ba hay thứ tư, họ xuống hầm rượu. Tôi không hề run. Tim tôi vẫn đập bình thường như tim một người vô tội. Tôi đi lại trong hầm rượu từ đầu này đến đầu kia. Tôi khoanh tay lên ngực, đi lui đi tới khoan thai. Cảnh sát đã thoả mãn và chuẩn bị ra về. Nỗi hân hoan trong lòng tôi mạnh đến khó kìm lại. Tôi nóng lòng muốn nói lên dù chỉ một tiếng thôi, nhân chiến thắng này, để họ củng cố thêm sự tin tưởng rằng tôi hoàn toàn vô tội. Và tôi nói, khi họ bước lên các bậc cấp:

     Thưa quý ông, tôi rất sung sướng làm lắng xuống sự nghi ngờ của các ông. Tôi xin chúc các ông mạnh khoẻ, và xin lịch sự hơn một chút. Cuối cùng, thưa quý ông, đây là một toà nhà được xây dựng rất tốt. ( Với mong muốn điên cuồng nói thoải mái điều gì đó, tôi gần như không biết mình nói gì ). Tôi có thể nói toà nhà đã được xây dựng rất tuyệt vời. Những bức tường này, như các ông thấy đấy, đã gắn kết với nhau rất chắc chắn. Nói đến đây, với vẻ hiên ngang của một người không chút sợ hãi, tôi lấy cây gậy trong tay gõ mạnh vào đúng vào chỗ bức tường gạch mà tôi đã để xác vợ tôi bên trong. 

     Xin Chúa che chở và cứu tôi khỏi nanh vuốt của Ác Quỷ! Ngay sau khi tiếng gõ chìm vào im lặng, có tiếng đáp lại từ trong mộ, một tiếng kêu, lúc đầu tấm tức và ngắt quãng, như tiếng khóc sụt sùi của trẻ con, rồi nhanh chóng chuyển thành tiếng thét dài, to và liên tục, tiếng hú nửa như hoảng sợ, nửa như đắc ý, chừng như vang lên từ địa ngục, đồng thời từ cổ họng của những linh hồn bị đày đoạ trong cơn hấp hối và của những con quỷ hả hê trong sự trừng phạt đó.

     Không biết nói sao đây về những ý nghĩ của tôi. Tôi lảo đảo đi về bức tường đối diện. Trong một chốc, toán cảnh sát đang ở trên cầu thang đứng bất động vì quá khiếp sợ. Và rồi, mười hai cánh tay khó nhọc loay hoay chỗ bức tường. Tường đổ sụp xuống. Cái thi hài đã thối rữa hết với những cục máu đông đọng lại, đang đứng sừng sững trước mắt mọi người chứng kiến. Trên đầu xác chết, con vật gớm ghiếc đang ngồi, mồm ngoác ra đỏ ngầu và một con mắt như ngọn lửa, con vật với thói ma quỷ đã khiến tôi lâm vào tội giết người, với tiếng kêu báo tin của nó đã đưa tôi vào giá treo cổ. Tôi đã xây tường chôn lấp con quái vật vào trong mộ!

THÂN TRỌNG SƠN

dịch và giới thiệu

(10/2021)

Nguồn:

https://americanliterature.com/author/edgar-allan-poe/short-story/the-black-cat

NGƯỜI ĐÀO NGŨ

   

LE DÉSERTEUR

( NGƯỜI ĐÀO NGŨ )

TIẾNG HÁT HOÀ BÌNH

Sáng tác của Boris VIAN.

Giai điệu chậm rãi, đơn giản, dễ thuộc, dễ nhớ. Tác giả cố ý làm điều đó để người nghe ghi nhận rõ ca từ với đầy đủ ý nghĩa của nó. Lập luận vững chắc, đanh thép, cốt để truyền đi thông điệp:” Tôi đã nhận được giấy gọi nhập ngũ nhưng tôi sẽ KHÔNG thực hiện. Tôi sinh ra ở đời không phải để giết người đồng loại. Lòng tôi đã quyết: Tôi sẽ đào ngũ.”

Lời bài hát thực chất là một bài thơ gồm 12 khổ bốn câu 6 âm tiết ( hexasyllabe ) . Những lời lẽ nầy của một chàng trai trẻ gởi trực tiếp cho Tổng thống. Boris Vian sáng tác bài này vào ngày 16/2/1954, vào thời điểm chiến tranh Đông Dương chưa kết thúc, và cuộc chiến ở Algérie sắp sửa bùng nổ. Tung ra bài hát có nội dung như thế vào lúc này quả là một hành động dũng cảm. Boris Vian đề nghị nhiều ca sĩ thể hiện, nhiều người từ chối, rốt cuộc chỉ có Mouloudji nhận lời với yêu cầu sửa lại hai câu cuối:

   Que j’ emporte des armes

   Et que je sais tirer .

 ( Rằng tôi có vũ khí

    Và tôi biết bóp cò )

thành:

   Que je n’aurai pas d’ armes

    Et qu’ils pourront tirer.

( Rằng tôi không vũ khí

   Họ cứ việc bóp cò ).

Boris Vian đành chấp nhận: Anh muốn sao cũng được, chính anh là người hát mà!

Và Mouloudji đã hát với chỉnh sửa như trên, sau đó trở thành bản chính thức luôn.

Đầu năm 1955, Boris Vian trực tiếp biểu diễn bài hát của mình tại một hí viện lớn ở Paris rồi đi về các tỉnh. Phản ứng của công chúng rất đa dạng, đa số tán thưởng nhưng cũng có người chống đối, thậm chí thị trưởng Dinard cầm đầu đoàn biểu tình phản đối.

Bài hát vẫn duy trì sức sống của nó, được dịch ra nhiều ngôn ngữ, qua sự trình bày của nhiều danh ca ( Richard Anthony, Marc Lavoine, Juliette Gréco, Serge Reggiany, Johnny Hallyday...). Trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam, chiến tranh vùng Vịnh và nhiều sự kiện khác nữa, Le déserteur đều có dịp cất tiếng. Mãi cho đến năm 2012, bài hát vẫn vang lên với lời cải biên của phong trào chống vũ khí hạt nhân:

“ Monsieur le Président

  Je ne peux plus me taire.

  L’ énergie nucléaire

  Peut tuer nos enfants. “

Xin mời nghe bản nhạc đã:

https://youtu.be/gjndTXyk3mw

Và đây là ca từ:

LE DÉSERTEUR

Monsieur le Président

Je vous fais une lettre

Que vous lirez peut-être

Si vous avez le temps

Je viens de recevoir

Mes papiers militaires

Pour partir à la guerre

Avant mercredi soir

Monsieur le Président

Je ne veux pas la faire

Je ne suis pas sur terre

Pour tuer des pauvres gens

C'est pas pour vous fâcher

Il faut que je vous dise

Ma décision est prise

Je m'en vais déserter.

Depuis que je suis né

J'ai vu mourir mon père

J'ai vu partir mes frères

Et pleurer mes enfants

Ma mère a tant souffert

Elle est dedans sa tombe

Et se moque des bombes

Et se moque des vers

Quand j'étais prisonnier

On m'a volé ma femme

On m'a volé mon âme

Et tout mon cher passé

Demain de bon matin

Je fermerai ma porte

Au nez des années mortes

J'irai sur les chemins

Je mendierai ma  vie

Sur les routes de France

De Bretagne en Provence

Et je dirai aux gens:

Refusez d'obéir

Refusez de la faire

N'allez pas à la guerre

Refusez de partir.

S'il faut donner son sang

Allez donner le vôtre

Vous êtes bon apôtre

Monsieur le Président

Si vous me poursuivez

Prévenez vos gendarmes

Que je n'aurai pas d'armes

Et qu'ils pourront tirer

NGƯỜI ĐÀO NGŨ

Kính thưa ngài Tổng thống

Tôi  gởi Ngài lá thư

Nếu có chút thì giờ

Ngài sẽ ghé mắt đọc.

Tôi vừa nhận giấy gọi

Buộc tôi thi hành ngay

Việc đầu quân nhập ngũ

Trước thứ tư tuần này.

Nhưng thưa ngài Tổng thống

Tôi không muốn tòng quân

Lẽ nào tôi chỉ sống

Để giết hại lương dân.

Chẳng muốn ngài phật ý

Tôi xin nói lời này

Rằng tôi đà quyết định

Tôi sẽ đào ngũ ngay.

Từ khi tôi ra đời

Đã thấy cha tôi chết

Thấy anh em ra trận

Thấy các con khóc than

Mẹ tôi quá đau đớn

Yên nghỉ dưới mộ rồi

Không ngán gì bom đạn

Chẳng sợ giống bọ giòi.

Khi tôi bị giam giữ

Vợ tôi đã không còn

Linh hồn tôi cũng mất

Với kỷ niệm thân thương.

Từ sáng sớm ngày mai

Tôi sẽ đóng chặt cửa

Khép lại ngày tháng cũ

Theo muôn dặm đường dài.

Tôi sống đời khất thực

Trên vạn nẻo quê hương

Bretagne rồi Provence

Với mọi người tôi nói:

Xin đừng chịu phục tùng

Hãy từ chối ra trận

Xin đừng chịu cầm súng

Hãy từ chối tòng quân. 

Nếu cần phải đổ máu

Kính thưa ngài Tổng thống

Ngài vốn giỏi hô hào

Hãy hiến máu mình đi!

Nếu ngài muốn truy bắt

Hãy báo cho cảnh sát

Rằng tôi không có súng

Họ cứ việc bóp cò.

(TTS dịch)

Bài hát thực ra là một bức thư, xác định rõ người gởi “ tôi “ ( je, mon, ma, mes, m’ ) và người nhận “ ngài tổng thống “ ( Monsieur le Président ). Lời thưa gởi đó xuất hiện nhiều lần trong bài với giọng điệu tôn kính ( si vous avez le temps ).

Bức thư cũng xác định những chỉ dẫn về thời gian ( mercredi soir, demain de bon matin ) và về không gian ( routes de France, de Bretagne en Provence ).

Và chính xác hơn, đây là một bức THƯ NGỎ, của một công dân gửi đến vị Tổng thống của nước mình ( năm 1954, đó là Tổng thống René Cotty ). Giọng văn gần gũi với lối nói bình dân ( C’est pas pour vous fâcher, Je m’en vais déserter, Elle est dans sa tombe.)  thậm chí là ngây ngô, trẻ con với việc sử dụng động từ faire một cách dễ dãi ( faire une lettre, faire la guerre ...)

Những nhận xét trên đưa đến mục đích của tác giả là truyền đi thông điệp của mình. Ông muốn hướng tới nhân dân với lời hô hào ( Refusez, n’allez pas ...) qua đó chứng minh sự tàn độc của chiến tranh: từ đau khổ ( pauvres, mourir, pleurer, tombe, sang ) đến bi thương, hiện thực qua hình ảnh “ những con giòi bọ “ Et se moque des vers “.

Mỗi người hãy cảnh giác vì chiến tranh gieo đau thương đến từng nhà, từng người ( mon père, mes frères, ma mère, mes enfants, ma femme ). Và hơn ai hết, Boris Vian đã khẳng định vị thế của mình: thái độ dấn thân để cất lên Tiếng Hát Hoà Bình. Ông dứt khoát: Je ne veux pas, Ma décision, Je dirais...

Chính điều này đã khiến cho bài hát được trường tồn.

****

Nhưng Boris Vian là ai?

Đây là một nhân vật kỳ lạ nhất trong những người kỳ lạ mọi người được biết. Cuộc đời ngắn ngủi (1920-1959) không hề ngăn trở việc ông kinh qua hàng chục hoạt động trong những lĩnh vực khác nhau: nhà văn, nhà thơ, người viết ca từ, ca sĩ, nhà phê bình âm nhạc, nhạc công trompette, giám đốc nghệ thuật, kỹ sư, nhà dịch thuật ( tiếng Anh ), diễn giả, hoạ sĩ.

Riêng trong lĩnh vực văn học, ông ký 31 bút danh khác nhau khi sáng tác thơ, ký sự, truyện vừa, kịch, kịch bản điện ảnh. Khó mà sưu tầm để liệt kê hết tác phẩm của ông vì thường không được ghi ngày tháng sáng tác. Lúc sinh thời, ông ít được biết đến nhưng giới trẻ thập niên 1960 lại thích thú tìm đọc ông.

Boris Vian sinh tại ngoại ô thủ đô Paris trong một gia đình gồm bốn anh chị em, sống vui vẻ hoà thuận với sự giáo dục đề cao giá trị văn hoá và tự do.Cái tên Boris do mẹ chọn, dựa vào tên một nhân vật nhạc kịch. Do sức khoẻ mong manh, Boris được cô giáo đặc biệt kèm dạy ở nhà và sớm biết đọc, biết viết. Đến 10 tuổi,  Boris đã đam mê tác phẩm văn học cổ điển. Không may là năm lên 12, anh đã có dấu hiệu bệnh tim.

Anh học trung học tại các trường ở Paris, chuyên ban cổ điển, ngôn ngữ la tinh và Hy lạp. Anh tự học thêm tiếng Anh, đến 17 tuổi đã đỗ Tú tài. Chẳng những ham thích văn học, Boris còn mê cả nhạc jazz, là loại nhạc lúc này chưa phổ biến lắm ở Pháp. Năm 1942, anh đỗ bằng kỹ sư, chuyên ngành luyện kim. 

Công việc kỹ sư chỉ giúp anh cảm hứng để làm văn và viết nhạc.Một số tiểu thuyết của Anh đã được Nhà Gallimard xuất bản. Anh lao vào cổ xuý cho phong trào phát triển nhạc jazz, mở hộp đêm trình diễn loại nhạc này.

Từ thời gian này, Boris Vian bay nhảy, lượn lờ qua nhiều địa danh, trên những lĩnh vực hoạt động nghệ thuật khác nhau. Anh làm việc không mỏi mệt. Sau nhiều năm khước từ đời sống hôn nhân, tháng 2 năm 1954, Boris kết hôn với Ursula Kübler, một cô gái Đức gốc Thuỵ sĩ. Đôi vợ chồng trẻ dọn nhà đến một căn hộ tại khu phố gần quảng trường Blanche, trở thành láng giềng với nhà thơ nổi tiếng Jacques Prévert

Đến tháng 6 năm 1956, Boris bắt đầu suy sụp do bệnh phù phổi, vì làm việc quá sức và vì đã từng bị bệnh tim mạch.

Ngày 23/6/1959, ông dự buổi trình chiếu phim chuyển thể từ tiểu

thuyết J’ irai cracher sur vos tombes. Ông phản đối nhà sản xuất vì vài chi tiết không đúng với ý tưởng của ông và yêu cầu rút tên ông khỏi phần giới thiệu. Khi ngồi xem thấy tên vẫn còn xuất hiện, ông hét lớn: “ Không được !” và gục ngã trên ghế rồi hôn mê. Ông trút hơi thở cuối cùng trên đường tới bệnh viện, kết thúc cuộc đời đầy sóng gió của một nghệ sĩ tài hoa.

THÂN TRỌNG SƠN

( tháng 10/2020 ).

ĐOẠN CHƯƠNG

 

ĐOẠN CHƯƠNG

Biện Chi Lâm

Biện Chi Lâm quê tỉnh Giang Tô, Trung Quốc, sinh năm 1910. Từ thuở nhỏ, ông đã có thiên hướng yêu thích thơ ca kim cổ. Năm 1929, ông theo học khoa tiếng Anh, trường Đại học Bắc Kinh. Thời gian này, ông đọc nhiều và chịu ảnh hưởng các nhà thơ lãng mạn Anh và nhà thơ tượng trưng Pháp. Ông làm thơ rất sớm. Thi tập đầu tiên ông xuất bản là cuốn Tam thu thảo, (1934), trong đó nhiều bài nhuốm màu sầu muộn và tuyệt vọng, tình cảm phổ biến của giới trẻ lúc này.

Chịu ảnh hưởng của trường phái “ Tân nguyệt “, Biện Chi Lâm là người có nhiều đóng góp cho việc hiện đại hoá thơ ca Trung Quốc. Ông từng là đồng chủ biên tạp chí “ Tân Thi “ ( 新诗 ), cùng với Đái Vọng Thư ( Dai Wangshu, 戴望舒 ), 1905-1950, là nhà thơ trẻ từng du học ở Pháp, làm thơ bằng tiếng Pháp, sau có dịch thơ Pháp ( Les Fleurs du Mal, Baudelaire ), thơ Tây Ban Nha ( Federico Garcia Lorca ).

Ông cũng từng là giáo sư ngoại ngữ trường Đại học Bắc Kinh, chuyên viên nghiên cứu tại Sở văn học nước ngoài thuộc Viện Khoa học xã hội Trung Quốc.

Một số tác phẩm tiêu biểu, sau cuốn Tam thu thảo nói trên:

Ngư mục tập (1935),

Hán viên tập (1936),

Uý lạo tín tập (1940),

Thập niên thi thảo (1942),

Điêu trùng kỷ lịch (1930-1958).

Bài thơ Đoạn chương giới thiệu dưới đây nguyên là bốn câu lấy từ một bài thơ dài. Tác giả cho biết cả bài ông thích nhất bốn câu này nên ông cắt ra, cho nó thành một bài độc lập. Chính vì vậy ông đặt tên là Đoạn chương ( Đoạn thơ rời ). Và đây là bài thơ tiêu biểu cho khuynh hướng sáng tác của Biện Chi Lâm, trở thành một trong những bài nổi tiếng nhất của ông. Con người với con người, cảnh vật với cảnh vật, con người với cảnh vật, tất cả hoà quyện trong mối quan hệ đan xen, người ngắm cảnh rồi người biến thành cảnh được nhìn ngắm. Giao thoa, giao cảm, giao tình, thiên nhiên cây cỏ là mình hay ta. Cầu in bóng ánh trăng tà, lầu cao ngắm xuống như là cầm tay. Hỡi ôi người đó ta đây, mà trong mộng tưởng ngày ngày gặp nhau.

断 章

你站在桥上看风景， 　　

看风景的人在楼上看你。 　　

明月装饰了你的窗子， 　　

你装饰了别人的梦。

Dịch âm

ĐOẠN CHƯƠNG

Nhĩ trạm tại kiều thướng khán phong cảnh

Khán phong cảnh đích nhân tại lâu thướng khán nhĩ

Minh nguyệt trang sức liễu nhĩ đích song tử

Nhĩ trang sức liễu biệt nhân đích mộng.

Bài dịch 1:

Em đứng trên cầu ngắm phong cảnh

Người trên lầu ngắm cảnh nhìn em

Trăng sáng trang trí cửa sổ nhà em

Em tô điểm giấc mộng người khác.

Bài dịch 2:

Dừng bước trên cầu em ngắm cảnh

Lầu cao ai đứng ngắm nhìn em

Trăng vàng tô điểm phòng em nhỏ

Hình em vẽ mộng người đẹp thêm.

Bài dịch 3:

Dừng chân ngoạn cảnh bên cầu

Nào hay người đứng trên cao ngắm nhìn

Phòng em trăng sáng lung linh

Ai kia ủ mộng bằng hình bóng em.

Bài dịch 4:

FRAGMENT

You stand on a bridge, enjoying the view

From a balcony someone’ s watching you.

The bright moon adorns your window

And you adorn someone’s dreams.

Bài dịch 5:

FRAGMENT

Debout sur le pont tu contemples le paysage

Celui qui regarde le paysage te voit de l’étage

La lune brillante orne ta fenêtre

Et toi, tu ornes le rêve d’un autre.

Bài bonus:

Và em, Trần Nữ Kim Long hỡi

Bên cầu em đứng ngóng chờ ai?

Chùa gần vẳng tiếng chuông khàn đục

Chỉ thời gian một tiếng thở dài.

Đưa em trở về thời Song ngoại

Quỳnh Dao nữ sĩ gối đầu giường

Đường về Thành Nội còn xa lắm

Xuôi nam ngược bắc mấy dặm đường...

Cửa sổ phòng em trăng sáng quá

Trăng Nguyệt Biều, trăng Vĩ Dạ xưa

Trăng về tô điểm thời xa lắc

Áo trắng, tóc dài, tuổi mộng mơ.

Em chừ khuất nẻo đường xa,

Tưởng là thoáng chốc, hoá ra muôn đời.

Núi cao chi lắm núi ơi!

THÂN TRỌNG SƠN

dịch và giới thiệu

30/5/2019